Anna Trondsdotter Versto

Anna er 22 år gammal og  frå Bergen. Ho tar pause frå bachelorgraden i Interkulturell forståing for å lære journalistikk ved Nynorsk avissenter. Foto: Bent Are Iversen

2016: Året på skeiva

2016 syng på siste verset. Det skjønar ein når ein ikkje lenger ensar oppkava jolehandlarar eller den femte nyheitssaka om at det ikkje vert ei kvit jol likevel. Meininga er vel å sjå framover, men det går ikkje heilt utan å sjå tilbake, så mykje tull og fanteri som 2016 har halde på med.

For 2016 er året der Prince og David Bowie så plutseleg døydde. Dei var menn føre si tid, og ikkje var vi klare for å gi slepp på dei. 2016 er også året bølla vi gjorde uhemma narr av, Donald, vart vald til president. Ein uføreseieleg hissigpropp bak styret i verdas supermakt, vart ein realitet. 2016 har ikkje akkurat gjort seg tent til julegåver.

Verda lèt til å vere meir på skeiva. Apropos skeiv, så er 2016 året ungdomsserien Skam skapte internasjonal furore. Eit vanleg kjærleiksforhold mellom to gutar, utspelt på TV, har gjort verda litt mindre firkanta. Noko fint kan du heldigvis vise til, 2016!

På heimebane har det også skjedd store ting. 2016 vil bli hugsa som året far min byrja å vere grei med katten. Tidlegare drapstruslar er bytt ut med koseprat – til kattens store skepsis, sjølvsagt. Er det rart eg tenker at verda er snudd opp ned?

2016 har ikkje vore beskjeden med å overraske. I haust starta eg som nynorskpraktikant i Firda. I byrjinga var det mykje knoting for bergensaren i nynorskskogen. «ar»-endingar vart nytta på alle moglege verb, medan eg håpte på det beste. Ivar Aasen ville neppe vore overtydd. Men med tida starta orda å flyte. Snart vil dei til og med kanskje fosse. Bokmål har måtta vike for nynorsken, og vert med det sparka på hovudet ut av 2016.

Det har vore eit turbulent forhold med deg, 2016. Motbakkar og høgdepunkt om kvarandre. Men det handlar kanskje om kva vi vel å fokusere på. Vanskelege opplevingar kan trass alt løfte dei gode opplevingane høgare. Klarar vi til og med å lære av det vi ikkje synest noko særleg om, gjer vi kanskje ikkje dei same tabbane igjen.

Då ser 2017 med eitt mykje meir lovande ut.

God jol, og godt NYTTår!

 I eit spel av fargar

Du har kanskje sett dei, eller høyrt dei. Hundre barn og unge, frå 35 land, ståande på same scene. Eit virvar av fargar. Norske folketonar, ungdomskultur og afrikanske rytmar. Alt blanda saman i eit kunstnarisk prosjekt. Dei heiter Fargespill, og speglar oss som vi er, om vi opnar augo.

Mange av Fargespill-aktørane er komne til Norge som flyktningar eller asylsøkarar. Andre er fødde her. Dei er store og små, gutar og jenter. Sju, seksten eller 25 år gamle. Felles er at dei alle deler den same driven, dei same ønska, dei same kjenslene. Gjennom musikken vert sterke band skapt på tvers av kulturar. Fargespill evnar å dyrke fram og verne om mangfaldet som finst rundt oss.

Høgrepopulismen er på frammarsj i store delar av verda. Ein mann med bryske auge og skremmande haldningar får snart makta i USA. Ein statsråd, den einaste som tilsynelatande ikkje høyrer til «eliten», gir tommel opp på Facebook for kvart barn som vert sendt ut av landet. Like og dele-kulturen når nye tvilsame høgder.

Ei statisk verkelegheit gir lite. Ein ser ikkje fargane, høyrer ikkje tonane. Slik vert det ukjende skummelt. Kulturelle og religiøse forskjellar vert kritiserte, framfor å bli hylla som moglegheitene dei er. Difor er Fargespill så viktig.

Å samle ulike kulturar i eit scenisk prosjekt, krev arbeid og på­gangsmot. Men som ein gjerne får høyre i Fargespill: «Viss det ikkje er vanskeleg, så vert det ikkje bra». Å sjå ressursar framfor byrder er deira viktigaste bodskap. Med rein glede viser aktørane oss ei verd som ikkje er svart-kvit.

Det er likevel ikkje dei flotte fargane som gjer Fargespill så spesielt. Eit eksotisk preg blanda med norske tradisjonar pirrar nysgjerrigheita vår. Men det stikk djupare enn som så. For bak kvar tone, ligg det kjensler. Bak kvart menneske, ei historie. Og aller mest: i ulikskapen ein likskap. Dette fortel Fargespill – for dei som vel å lytte.


Jakt i sikte

Det dirrar i kroppen. Siktet lear seg i takt med pusten, fingeren nappar. På hundre meters hald skal eg treffe blink. Eg har gjort det før og klarer det fint igjen. Karane står diskret bak meg. Dei følgjer nøye med. Hefta av uønskt merksemd, freistar det å peike rifla ei lita aning i deira retning, men eg let det bli med tanken.

Som ofte elles er eg einaste jenta på skytebana. Småirritert skyt eg mine fem skot fortare enn alle andre. «Eg skal no vise dei!», tenkjer eg. Med fem blinkskot på rappen, pustar eg letta ut. Det kjem samtykkande nikk frå karane. Når eg møter blikket deira, kjem dei visst ihug at dei har ting å gjere, dei også. Eg pakkar saman, og ein veteran blunkar til meg. Med heva hovud går eg nøgd derifrå.

Det er ikkje alltid enkelt å bevege seg inn i eit mannsdominert miljø som jakt. Kvinner kan oppleve skepsis, mistru og større krav om å bevise deira rett til å ha grep om rifla. Sjølv om ein føler seg uglesedd på skytebana, vel eg likevel å tru at mange karar vil ha oss med på laget.

Heldigvis er dette tilfelle i mitt eige jaktlag. Karane våre kjenner oss, og dei vil oss vel. Dei slepper til ferske jenter som vil lære og prøve, og dei veit å vike når dyret er felt. Med tolmod og ein stor dose pedagogikk guidar dei oss i elgens anatomi medan vi har kniven godt plassert i handa.

Men jakta dreier seg ikkje berre om byttet. Den er eit sosialt fellesskap utan like, og stunda rundt lunsjbålet heilag. Jakthistorier vert fortalde for n’te gong. Ungane masar om når elgen kjem. Sjokolade vert sendt rundt medan ein gjer narr av dei som håplaust steiker ostesmørbrød over flammane. For ei stemning! Med jenter i overtal må også den erfarne jaktleiaren berre rekne med å bli erta. Og nåde han om han ikkje parerer med ei kjapp tunge!

Dei viktigaste erfaringane kjem med alvoret. Konsentrasjon på post og forståing for naturen vert ei danningsreise. Kven har vel ikkje godt av det? La jentene sleppe til, så skal vi vere modige nok til å ta grep – om rifla også.

Eg lovar dykk, gutar, de vil ikkje angre!

img_6215ape

– La jentene sleppe til, skriv Anna Trondsdotter Versto. Her saman med to jaktkollegaer.

Mannen på gata

Eg merka han først ikkje, der eg sykla i full fart frå jobb med stemmer syngande i øyro. Ventande heime var sofaen og kanskje ein snål dokumentar, gøymd unna det kvardagslege køyret. Eg trødde fort. Ikledd dei mentale skylappane mine passerte eg buskar, folk og hundar. Denne behagelege bobla vart plutseleg avbroten. Oppstilt på fortauet, slo ein kar armane ut til sida og jubla «Ha ein fortreffeleg dag!». Du kan tru eg skvatt. Ikkje berre av helsinga, men også av den hyggelege tonen. Slikt er ikkje vanleg!

Fortumla klarte eg så vidt å halde sykkelstyret rett veg og eg nærmast skreik eit «du også!» tilbake. Ropinga var mykje grunna stemmene i hovudet (musikken altså), og for å dekke over mi eiga overrasking. Eg fauk vidare på sykkelen, og den trivelege mannen fortsette sin veg. Nokre få sekund med oppbrot farga ein elles grå kvardag.

Å seie kva som er viktig i livet er å bevege seg inn i eit klisjéfylt landskap, så eg trør varsamt. Men det er noko med dei små augneblikka: Ein laus prat på bussen. Når ungar trippar av glede. Eit smil. Eg vil tru mannen på gata er kjend for fleire i Førde. Han vandrar langs vegen og held ikkje att på korkje ord eller miner. Det kan vere fint med noko annleis som bryt dei finurlege normene våre.

Den vesle hendinga vart ei påminning om å ikkje la normer styre alt ein gjer. Er ein uoppmerksam kan ein gå glipp av potensielt spanande ting i omgjevnadene. Neste gong eg sat bak sykkelstyret kom mannen gåande igjen. Skylappane var av, eg stoppa musikken og vi fekk ei hyggeleg ordveksling. Smilet sat laust, og det var smittsamt. Eit plutseleg smil frå ei anna som gjekk gatelangs. Og så ein til. Eg vart nesten litt forundra.

Eg meiner ikkje at ein burde stoppe kvar gong ein møter nokon og slå ut med armane – det hadde tatt seg ut! Men eit smil her og der skadar vel ingen? Skulle ein til naud nesten skremme ein syklist av sykkelen får ein seg i tillegg ein god latter. Og slikt er viktig, spør du meg.

PROFESJONELL BENKESLITAR

Ein skal passe seg for å snakke stygt om fotball. Sist helg var eg med Firda for å dekke kampen mellom Florø og Førde. Eg hadde ei enkel oppgåve: ver der det skjer, ta foto og ha ei viss peiling på kven dei blå og kvite skjortene er. Jammen klarte eg likevel å kludre det til då eg presterte å spørje kor lenge ein omgang varer, der eg stod blant fleire sportsjournalistar. «Å, så vi har ein kulturjournalist blant oss!». Skaden var skjedd, eg måtte stå fram. Når det kjem til fotball er eg nådelaust uinteressert. Kanskje fordi eg som lita var profesjonell benkeslitar på eit av dei beste laga i Bergen Vest.

Fotball er ein viktig arena. Mellom pasningar, skrubbsår og mål får ein opplevingar og vener. Foreldre stiller ihuga opp, heiar og jublar – sjølv om ein så spring forbi mål, i retning klubbhuset og den herlege vaffellukta. Det er utan alvor når borna svinsar omkring med korte bein og store draumar. Men grensa er hårfin. Der barneidretten balanserer mellom moro og sunne utfordringar, skjer det noko etter kvart som ungane veks til og blir skarpare i kantane. Ein må vere tøff, prestere, vinne. Trenarane vil ha resultat, sjølvsagt. For ei som meg med hengslete kropp, lite finmotorikk og eit hovud i skyene, vart desse krava for store. Slik møtte eg benken.

Når pokalen var innan rekkevidd, vart eg og mine med-benkeslitarar trygt plasserte på sidelinja. Stjernespelarane fauk over bana, leverte mål og leia laget vidare. Glansen deira nådde heilt bort der vi sat, i skuggen av trenarens ros, meint for nokre få. Øving gjer meister, men det hjelper lite om berre dei beste får prøve seg. Slik blir vegen frå benk til bane for lang, medan vegen vekk derifrå freistande kort.

Eg forlét benken, bana og ballen og har sidan ikkje sett meg tilbake. Innhentar fotballpraten meg, er eg heller ikkje sein med å la tankane fly. Det er ikkje så verst, så lenge ein unngår pinlege situasjonar. Om ein vert avslørt, som då sportsjournalistane tok meg på fersken, er det ein trøyst å vite at ein ikkje er åleine. For benken er lang, og har truleg fanga fleire fotballstjerner verda gjerne skulle sett.

NO VEL EG KORTREIST

Eg er smitta av den farlege reisebasillen i eit land der det ikkje skortar på moglegheiter. På leit etter den rette vegen har eg virra eventyrlysten rundt i verdsdelar og nytta fleire avstikkarar enn det som kanskje er normalt. No har eg, trass alt, landa som ein fortumla innbyggar i denne vesle byen. Eksotisk er ikkje alltid synonymt med langreist. For meg er det eksotiske nett no å vera her i Førde.

Eg har prøvesmakt skorpionar, sett hjelpelause nordmenn danse salsa, pådrege meg trassige afrikanske lus i barnehagar og løyst kryssord med sherpaar. «Virringa» har halde fram i eit fagleg lys gjennom bistandslinje på folkehøgskule, feltarbeid og årsstudium i Interkulturell forståing. Saman har desse erfaringane gitt meg eit meir granskande blikk på verda. Dette vil eg gjerne brukte aktivt – med ein blyant eller eit tastatur i handa.

Blyanten er kvesst og eg skal endeleg realisere ønsket om å skrive nynorsk, noko eg som ung og dum ikkje valde som målform då eg kunne. Takka vere mor si standhaftige abonnering på Vest-Telemark blad og ein notis om Nynorsk avissenter sitt prosjekt, hamna eg her.

No ser eg vegen tydeleg. Praktikant-kvardagen i Firda vil by på ein sunn dose utfordringar og rettleiing, der endeplassen kan vere god journalistikk. Eg går for kortreist denne gongen, lar reisefoten kvile og strekker meg etter nye spennande mål. Og Førde ser ut til å vere ein overraskande fin haldeplass.