Camilla Skjær Brugrand

Camilla (23) frå Lærdal har allereie fartstid frå Sogn Avis og samfunnsredaksjonen i Bergens Tidende. Ho har mastergrad i internasjonal journalistikk ved Brunel University i London, der ho også fekk ein smakebit frå livet i Financial Times og The Independent. Foto: Bent Are Iversen

Stempla av dialekta

Då eg var 18 år, kjøpte eg meg ein einvegsbillett ut av landet. Alle frå vidaregåande i Sogndal sette kursen mot Bergen eller Oslo. I mine auge var ikkje det langt nok. Eg var lei folka, språket, landet og ikkje minst bygdedyret. Det einaste eg ønska, var å starta med blanke ark i eit framandt land og plukka opp nokre fargetusjar undervegs. London var byen eg skulle tilbringa dei neste fire åra av livet. Språket var stilt inn på engelsk og nynorsken gjekk i gløymeboka. Det var ikkje før eg byrja å kommunisera med andre nordmenn at dialekta og nynorsken vart kommentert.

Snakkar du nynorsk? Utbraut dei med vantru og overrasking. Anten syntest bokmålbrukarane at språket var nydeleg, eller så var det uforståeleg. Ideen om at nynorsken likevel fekk eitt og anna augnebryn til å heva seg, fekk meg til å stussa. Om ein har dialekt, blir ein merka som eksotisk. Men om ein skriv nynorsk, er det sjølvsagt at ein har teke eit standpunkt i livet. Fram til då så hadde eg ikkje tenkt på at nynorsk var ein del av identiteten mi. Eg fekk erfare at språkvalet betyr meir enn ein skulle tru.

Du er mest truleg frå Vestlandet, og då er oppvekstområdet gjerne prega av djupe fjordar og høge fjell. Ein skal heller ikkje langt ut i slektstreet før ein finn nokon som har odel på ein gard. Eg har aldri høyrt nokon spørje ein person kvifor dei skriv bokmål eller gjettar på kvar i Noreg dei er frå. Valet om å skrive nynorsk er difor kanskje meir definerande enn ein ung utflyttar hadde trudd.

O jul med din prestasjon

Jula er tida då den gamle vennegjengen igjen skal samlast etter fleire månadar på ulike kantar i verda. Vi har alle bakt julekaker, delt ut gåver og feira nyttår saman sidan vi var 13 år gamle. I år vert det annleis.

På ungdomsskulen var vi nokså like. Spelte fotball, fekk gode karakterar, var forelska, hadde sommarjobb og hang saman på fritida for å diskutere siste rykte på bygda. Vi var lykkeleg uvitande om at vi sakte, men sikkert skulle gli frå kvarandre.

Ei av oss investerte i kjæraste og bustad, ei sleit seg ut for å komme inn på rett studium, ei rømte landet, ei prioriterte trening og den siste vart igjen på bygda. Med andre ord: ei vart isolert frå omverda, ei vart utbrent, ei mista bakkegrepet, ei fekk etevegringar og ei vart deprimert.

Men vi blei innmari gode på det vi hadde satsa på. Problemet var at kvar enkelt av oss meinte dei andre hadde prioritert å prestere i feil grein. Dette skulle by på pinlege pausar, hjartesukk og himling med auga dei gongane vi møttest til jul.

No har snøen igjen lagt seg. Vi sit framleis i ring og skryt av våre prestasjonar. Nokre skålar for den nye jobben, andre for A+ dei fekk på eksamen og nokre for 10-årsjubileet med kjærasten. Håpar at vi har valt riktig retning. Stussar på om vi har prioritert feil. Samlinga i jula har gått frå dele erfaringar, framtidshåp og flausar til å bli ein konkurranse om kven som har den beste prestasjonsmonologen.

Tradisjonen med å møtast kvart år har dabba ut. Resten av året er det lite aktivitet i Facebook-gruppa vår. I år veit eg ikkje om eg orkar. Tvilen som år etter år vert sådd av å høyre mine skråsikre vennars prestasjonsval, og min eigen argumentasjonen for kvifor mitt val var det rette for meg.

Berre å google det!

Dette er svaret eg som oftast får slengt i trynet når eg spør venner og kollegaer om noko. Men google vil eg ikkje.

Enkle spørsmål som korleis eg bøyer eit ord eller kva hovudstaden i eit land heiter, vert dagleg svara på med at «Google veit best».

På ein biltur til Bergen spurde eg venninna mi om korleis stoda er for klimautslepp i verda. Det skulle vise seg at verdas undergang er nær.

Lyset i augo til venninna mi var plutseleg tent: Ho snakka med ei enorm innleving om korleis kvegdrift er den største trusselen mot verdas regnskogar. Framtida ser dyster ut når ein kan sløse vekk to månadar dusjvatn ved å ete ein burger frå McDonalds. Ho la ut om dokumentarar, statistikk, besøk til fornybare bedrifter i fylket og kva bøker ho hadde lese om temaet.

Personleg engasjement for klimadebatten og dei store linjene kom tydeleg fram medan vi nærma oss Voss. Eg lytta, rista litt på hovudet og protesterte lattermildt då ho konkluderte med at alle må bli veganerar.

– Men du veit, byrja ho varsamt då vi tok til venstre i rundkøyringa mot flyplassen. Du kunne eigentleg berre ha googla spørsmålet og fått same svaret.

Internett kan gje meg eit svar på 0,35 sekund, men tilbyr ikkje den gode samtalen som heldt meg vaken den natta vi køyrde frå Sogndal til Flesland. Eg vil ikkje ha eit svar, eg vil ha ein samtale.

Ein samtale mellom menneske tilfører så uendeleg mykje meir enn nokre få tastetrykk. Du kan alltid finne ei oppskrift på kjøtkaker på Internett, men dei smakar ikkje like godt som dei bestemor lærte deg å lage.

Reisesjuka

Det er den tida på året igjen. Den tida då alle eigedelane skal fordelast på to koffertar og språket bytast ut.

Eg er rastlaus og det rykkjer stadig i reisefoten. I dag er det 26. september. Det er nøyaktig fire år sidan sist eg var i Noreg på denne tida av året. Eigentleg skal sommaren vara i alle fall ein månad til. Kvelden skal ikkje koma krypande så tidleg som klokka sju om kvelden. Noko er forferdeleg feil.

På veg heim frå jobb vurderte eg å halda fram å køyra. Berre fortsetja på E39 og ikkje ta til venstre i rundkøyringa. Men eg tok til fornuft i siste sekund og svinga av.

– No må du slutta å farta rundt. Du eig ikkje ro i kroppen. All denne rekinga er ikkje bra, seier bestefar til meg når eg langar ut om reisesjuka mi.

Kanskje er det noko i det å stå stille på same plass ei stund. Finne den såkalla «roa» som alle heime snakkar så høgt om. Eldre snakkar om at reisesjuka har utvikla seg til ein epidemi blant unge. Kanskje har dei rett?

Eg har bytta heim kvart år dei siste fem åra og flytta fire gonger det siste året. Land, by, bygd og bustad er noko som er veldig resirkulerbart for meg. Sidan mai har eg budd på Vestlandet. Sjølv om eg har bytta adresse, er det likevel same stad. Eg lengtar etter forandring i omgivnadar, nasjonalitetar og språk.
Førre veke gjorde eg noko så spontant som å bestille meg helgetur til Riga. Vanlegvis vert slikt planlagt årevis i førevegen. Men det er vel ein fyrste gong for alt.
Spontanturen var likevel ikkje drastisk nok. Noko meir ekstremt måtte gjerast. Så når du les dette, sit eg mest truleg i ein frisørsalong i Sogndal, klar for forandring. Eg ventar i spenning på at frisøren skal gjere om den elles så trauste brunfargen min til lilla. Så spørst det om denne kuren er den rette medisinen for den overveldande reisesjuka mi.

Takk for at du var deg

I dag er det eit år sidan du forsvann. Same kveld feira eg at eit nytt år i livet var gått. I byen som vi saman hadde besøkt fire år før.

Du snakka om hus, fast jobb, mann og dyr på siste skuledag. Men mest av alt prata du om den svære Maine Coon-katten din som du elska over alt på jord. Alle skuletimane som gjekk med på å ransake internett for desse dyra, og dagen du endeleg drog for å henta dei. Det var dette dagane i sofaen utanfor klasserommet gjekk med til å diskutere.

Fyrste gong eg møtte deg var eg livredd. Du var skremmande ærleg, kom med smarte merknadar og hadde klare meiningar om det meste. Eg hadde aldri møtt nokon så modig og bestemt som deg. Du var mi rake motsetning. Vi var ueinige om det meste og kunne krangle i dagevis. Men det var likevel di meining som vog tyngst. Det du sa tok eg innover meg. Grunnen? Kvar gong nokon hadde ein dårleg dag, var du den fyrste til å lytte og trøyste. Du lest aldri som du var ein omsorgsfull person, men du var den med størst hjarte av oss alle.

Klassen vår enda opp som ein sær, dysfunksjonell og trygg, liten familie. Vi sneik oss ut på nattetid i eit framand land, stod askefast på ein flyplass og såg soloppgangen i det vi kryssa grensa til Tyskland under ein taxitur gjennom Europa. Det gjer vondt å skrive om deg i fortid. Sorga og kjensla av å vere makteslaus sit framleis i kroppen. Eg er framleis sint for svara som aldri kom. I tre år fylte du livet mitt med idear langt utanfor min A4-tankegang, og med villare påfunn enn eg nokon sinne kunne drøymt om.
Kvar dag det siste året har tankane vandra til desse augneblikka. Uroa av å ikkje vite, heng framleis fast. Eit dystert mediebilde følgd av ein flaum med rykte. Likevel er eg fast bestemt på å halde fast ved den herlege og bastante personen som konstant pressa meg ut av komfortsona dei tre åra i Sogndal. Takk for at du var deg.