Emte Tafjord Ringstad

Emte (20) frå Stranda vart hekta på journalistikk då ho 14 år gammal fekk prøve seg som journalist i Storfjordnytt, i arbeidsveka på ungdomsskulen. Emte har gått på Skjeberg folkehøgskole, på lina for radio- og TV-journalistikk og kulturjournalistikk. Foto: Bent Are Iversen

Språket gjer meg sterkare

Nokre gongar når eg set meg ned og skal skrive, må eg byrje dei første linjene på bokmål. Akkurat slik som ein norsk artist vel å synge dei djupaste kjærleikslåtar på engelsk, må også eg framandgjere meg litt frå språket mitt. Berre for å kome i gang. Då kjennast det ut som det er nokon andre som seier det – det er ikkje like skummelt. Så hoppar eg i det og skriv det om til nynorsk, og med eitt føler eg meg som verdas tøffaste person.

Hemingway sa ein gong: «There is nothing to writing. All you do is sit down at a typewriter and bleed.» Dramatisk nok kan det stemme.

Eg har ofte tenkt på kvifor det er slik. At eg nokre gongar vert redd for å skrive mitt eige språk. Korleis eg plutseleg føler meg så blottlagt. Eg tenkte ikkje eingong over kva nynorsk var før eg fann ut at ikkje alle andre skreiv det. Ei oppdaging som både var litt trist og litt fin. Fin fordi eg såg på målet mitt som mitt eige, og likte å ha det for meg sjølv. Trist fordi ein ofte vart så altfor åleine i det.

Vi får alle ein slags identitet gjennom målforma vår. Men eg trur spesielt dette gjeld nynorskbrukarane. Fordi vi ofte får spørsmålet: Kvifor skriv du nynorsk?

Eg har aldri spurt ein bokmålsbrukar dette. For eg har aldri tenkt på målformene som berre ord og bokstavar. Tenkjer eg på nynorsk, tenkjer eg på huset eg vaks opp i, bygda mi, og på alle menneska eg er glad i som held til der.

Dit folk kjem for å døy

Eg har vakse opp ved fjorden på Sunnmøre. På Stranda. Eg veit ikkje heilt når eg begynte å hate plassen eg var frå. Kanskje halvvegs inn i ein Tore Renberg-roman. For eg følte meg verkeleg som Jarle Klepp då eg vandra gatelangs på Stranda med The Cure på øyret og tenkte: Herregud, det er hit folk kjem for å døy.

Når du er 16 år og ikkje har ei aning om kven du er og kva du vil, er det tryggast å bruke kvar einaste dag du har, på å minne deg sjølv og dei rundt deg om kva du ikkje er og ikkje vil bli. Som at ein ved å overbevise andre, også ville greie å overbevise seg sjølv.

Eg skal ikkje ende opp her, i alle fall.

Desse tankane er det ei stund sidan eg hadde sist. Nokre gongar kjem dei tilbake – dei gongane eg er heime og ser kor tomt det er der. Eg forstår dei som flytta. Så snart eg fekk sjansen, flytta eg frå bygda mi eg også. Men kom tilbake fleire gongar enn eg kanskje burde.

Det var då eg ikkje lenger hadde moglegheita til å vere der kvar dag, eg innsåg kor glad eg er i heimstaden min. Eg håpar og trur at ein forandrar seg meir og meir for kvar dag som går. Og at nokre kanskje vil vende tilbake til bygda når dei har ei klarare meining om kva dei skal der.

Det er ikkje store mylderet på bygda, men det er enkelt å forsvinne i det likevel. Derfor kan det vere greitt å ha eit svar på desse spørsmåla ein stadig stiller seg sjølv, før ein vender nasen heim att for godt. Eg veit ikkje svara på desse spørsmåla, kanskje vil eg aldri finne dei heller. Men eg veit at eg aldri har elska bygda mi meir enn eg gjer ein regnfull kveld på ein tom hybel.

Oktoberknekken

Oktoberknekken er den tilstanden ein finn seg sjølv i dei første to, maks tre, vekene i oktober. Det er då alle rutinar bryt opp. Ein har vorte så komfortabel i kvardagen at ein gir slepp på dei stramme rammene ein har bygd opp. Når latteren i lokalet er lausare, og stega hardare og meir bestemte, det er då du er mest utsett. Ikkje gå i fella. Ingenting er nokon gong så uformelt at du kan gi slepp på vanane.

Komfort er den verste fienden. Når oktober er nær, kjenner eg det med ein gong. Eg finn meg sjølv i å slumre alarmen ein halvtime lenger enn eg burde om morgonen. Står gjerne litt for lenge framfor spegelen og vurderer om det faktisk er greitt å forlate huset i crocs og joggebukse. Og så utset eg ting. Slik som denne teksten – den skulle eigentleg vore skriven for fleire dagar sidan. Dette er dei første teikna.

Ta deg saman, bank i bordet.

Oktoberknekken må ikkje forvekslast med ein typisk haustdepresjon. Dei utviklar seg ganske likt, men har heilt ulike utfall. Knekken er over når oktober er over. Om ikkje burde du vurdere å oppsøke hjelp. Det einaste rådet eg har, er å jobbe deg igjennom den på best mogleg måte. Når eg seier det, meiner eg sjølvsagt å site heilt stille og ikkje gjere noko. Knekken lammar ein, det må ein berre godta.

Nokre merkar kanskje denne knekken andre gongar i året. Januar, eller kanskje ein og annan søndag. Det varierer. Men med meg fell den alltid på månaden oktober. Derfor gav eg tilstanden min namnet oktoberknekken, slik eg har ei unnskyldning når nokon spør meg kva som er gale. «Det er berre knekken, kom tilbake i november.»

På ville vegar

Utan far min hadde eg køyrd meg vekk. Han er alltid der for å gi meg vegskildringar.

Eg kan starte med eit eksempel på kor nødvendig far sin assistanse er for sjåførane i familien. Det heile starta på eit elles så fint hotell på Austlandet. Vi skal ta turen ned i lobbyen, og far insisterer på å ta trappene. Han ramla sjølvsagt, og det heile ser ganske så dramatisk ut. Då han er på beina att, seier mamma: – Takk Gud for at det gjekk bra, der var eg redd eg måtte køyre heile vegen heimatt – korleis skulle eg ha kome meg inn på E6-en?

For akkurat som mi mor har eg vore den typiske passasjer. Heile mitt liv har eg site og stira ut vindauget, uvitande om kvar vegen fører meg.

Likevel har ikkje dette vore eit spesielt stort problem for meg. Ikkje før eg sat med eit flunkande nytt sertifikat i eit heilt ukjent fylke. Når eg skal til Førde, brukar eg å sovne i Hornindal og vakne på Vassenden. Alt som ligg imellom er heilt blankt.

Då pappa slapp meg av i Førde, saman med flyttelasset mitt tidleg i haust, spurde han meg: – Det går vel fint å køyre rundt her åleine? Du har jo vorte litt kjend no.

Jada, pappa, null problem. Omtrent ei veke etter dette utsagnet fekk eg i oppdrag å køyre til Vevring. Vevring. «Berre køyr til Naustdal, og litt til». Null problem.

Eg sette meg i den flotte firmabilen, og huka tak i pappa på høgtalar på telefonen. «Pappa, kvar er Naustdal?». Med min personlege GPS kom eg meg til Naustdal, og litt til. Men midt oppe i bakkane forsvann dekninga. Eg var på eiga hand. Plutseleg lyser varsellampa raudt. Tanken er nærast tom, og Vevring kan vere alt frå ti minutt til ein time unna.

Vel framme finn eg den einaste bensinpumpe i Vevring. Rådvill skannar eg instruksjonsboka. Tre lokale bønder står litt lenger borte og ser på dette.

«Første bod er å snu bilen rette vegen, slik du når fram med slangen», seier den eine. Han tek over. «Følg med på kva eg gjer no, så hugsar du det til neste gong», seier han.

Det einaste eg hugsar frå denne traumatiske turen var at bensinen var veldig dyr.

Med lys i kortklipt hår

Heime hos meg har vi alltid feira Lucia. Med lussekattar laga etter alle kunstens reglar, og kvite kapper sydd av dei gamle gardinene på badet. Når kvelden kom, stod vi der med tindrande auge og song. Frå hus til hus gjekk vi og delte ut baksten vår. Den dag i dag sit eg og stirar på eit gammalt bilde av ein gjeng kvitkledde ungar – det er spesielt ei feiring eg har fortrengt. Kven er den «guten» til venstre? Jo, det er meg. Jula 1999 var eg ein stjernegut.

Med eitt får eg ein heftig flashback. Plutseleg er eg ein kortklipt femåring igjen, i døropninga til ei nabokjerring. «Det var ein fin stjernegut!», bryt ho ut, til mi fortviling. «Hæ? Eg er jo Lucia?». Eg hadde jo krone og lys og heile pakka, det var berre det blonde englehåret som mangla.

For å forstå, må vi tilbake til Stranda og året 1999. Den hausten var starten på mitt år som gut. Det var den hausten pannelugg var det einaste som stod i hovudet på meg – men mor mi nekta å la dei gylne korketrekkarane falle. Då haustmørket hadde lagt seg, klatra eg ned frå køysenga mi, tok tak i den sløve Barbie-saksa mi, og la den presis ein millimeter over luggen min. Det resulterte i den kortaste hockeysveisen nokon gong registrert utanfor Statane. Dagen etter gjekk eg i barnehagen med ein oransjeblomstra hatt og ei mor som gret.

Som det urofrie barnet eg var, streifa det meg aldri at den kortklipte sveisen min, gjerne kombinert med både kjolar og lakksko – skapa forvirring. Den jula var eg berre glad for å få vere Lucia. Eg tenkte ikkje så mykje på det den gong, men no plagar det meg litt at det framleis er dei blonde jentene som går først i Lucia-toget. Alle må få vere Lucia ein gong.