Erlend Astad Lorentzen

Erlend (fødd 1989) har utdanning i allmenn språkvitskap frå Universitetet i Bergen. Han er oppvaksen i Egersund i Rogaland. Foto: Bent Are Iversen

Mann mot natur

I morgonsøvnen høyrde eg fin musikk. Det var ein stare som kvitra seg inn i draumen. Nokre forsiktige lydar. Lyse tonar med lett vibrato. Sakte bygde maestro opp symfonien med eit crescendo. Men brått viste kunstnaren sitt sanne andlet. Gauken av ein stare fann ut at han skulle etterlikne ei vekkarklokke, og gjentok den same monotone lyden i takt etter takt. Med som akkompagnement fekk han plutseleg måsen på lyktestolpen. Måsen hadde truleg slurpa i seg frå dei halvfulle Hansa-boksane som låg spreidde på parkeringsplassen, for han hoia som ein fyllik og var ikkje eigna til å danne kor. I tuntreet slo skjora seg ned og heldt slabberas. Prøv å fortelje ho om heilagdagsfreden.

I kampen mellom mann mot natur, er mannen utan sjanse. På Flokeneset fortalde ein innfødd at oteren var ute etter han. Ikkje berre drap oteren den lokale storlaksen for moro skuld, men han kveila tau inn i båtpropellane for å gjere livet surt. Oteren kika opp frå vasskorpa med djevelsk blikk når mannen vreid om nøkkelen, godta seg visst.

Eg var ni år, og hadde spara det beste av skulebollen, vaniljekremen. Ung og uvørden snudde eg meg vekk ein augneblink. Då eg snudde meg tilbake, var desserten vekke. Stjerten på ei kråke var alt eg såg. Ein kamerat fekk sekken med fiskeutstyr spist opp av ei ku.

I år er det gnagarår. Lemen tek livet av seg i bekkar og drikkevasskjelder. Gode høve for å få harepest. Samstundes blir det visst myggår, knottår og vepseår. Flåttår er det kvart år. Naturen er reine dyrehagen.

Sjølv ikkje banning og ein hyttande neve er nok til å sette seg i respekt. Kobben reinskar fjorden for fisk like fullt, måsen skit på båtkalesjen. Med all teknologi, vitskap og framsteg, har vi ikkje greidd å halde villdyra i sjakk. Siger verkar uoppnåeleg når du visstnok aldri er meir enn tre meter frå ei rotte. Men det finst håp. Om vi held fram med asfaltering, plast i havet, tørrlegging av elver, miljøgift på avvege, kan vi faktisk greie å avvikle naturen. Han gjer seg jo best på tv.

Kva gjer vi med tida?

Dette året har gått fort, seier dei. Det var nettopp januar, og no er det snart mai. I mai er det straks juli, og så er det nyttår. Og på onsdag er det så godt som helg. Det var det same i fjor.

I år er det skotår. Godt vaksne menn kunne endeleg feire sjuårsdagen. Dei har måtta lide for at sommaren ikkje skal forskyve seg og ende opp om vinteren. Eit år er nemleg ikkje 365 dagar, men 365 og ein kvart, skal vi tru pave Gregor. Han fann ut at det var lurt å samle opp denne kvarten til ein heil dag kvart fjerde år.

Sola vann over Hafstadfjellet igjen, våren kjem. Først er det påske, den har ingen greie på. Plutseleg er han der med skjærtysdag og langsøndag, som ikkje er særleg lengre enn andre dagar. Det handlar om palmar og esel, og vasking av føter. Så drog Han til himmels, men det var visst seinare. Påska er ein heil haug planlegging av kva varer du treng på butikken. Før du veit ordet av det, er det stengt klokka to. Og polet kan du i alle fall ikkje stole på.

Hugs klokka! Den må du snart stille bakover ein time. Eller var det framover? Nei, vi skal sove ein time lengre på kvelden, før vi andre dagen får han igjen på morgonen. Kveldane blir lysare i alle fall, heilt til skulen tek fri i veke 25, så mørkare til neste ferie i veke 52. Vekenummer er det forresten berre skuletilsette og andre fotformsko i kommunen som har tilgang til. Dei har ein spesiallaga kalender i den mørkaste kjellaren på rådhuset.

Blir du fort gammal, synest du? Om du dreg langt nok med fly, kan du faktisk komme fram før du starta. Men du får ikkje færre grå hår av flyreise. Stavanger-Bergen, ein flytur på 20 minutt, kan fort ta lengre tid enn bussen. Du skal møte opp tre timar før, ta flybuss hit og dit i rushtrafikk. Du skal stå ein halvtime i kø for å ta av deg beltet, kanskje buksa, før du må sitte på ein stol i 45 minutt med ein bagett til 126 kroner. Sjølvsagt er flyet forseinka.

Tida di renn ut. Ikkje bruk den opp på å jage etter meir.

Å kike inn vindauge

Eg ligg på magen og stirar ned i eit isfiskehol, vindauget til ei anna verd. Øyra fangar berre lyden av min eigen pust, som ikkje doggar på glaset. Der nede er det mørkt, men eg kan skimte rørsle. Fiskane lagar skuggespel rundt krok og makk, og eg ligg på fremste rad.

Det er von i hengande snøre, i alle fall for fiskaren. Kanskje kjem storfisken, ein gammal luring. Aldri før har han teke sjansar på å ete det han ikkje var heilt sikker på. Ein kvar mistanke om lureri har stogga han, difor har han fått bli gammal. Men alle kan gjere feil, heiter det, storfisken òg.

På nåde får småfiskane svinse rundt, for i bukta er det han som rår. Han har budd her heile livet, og kjenner kvar ein småstein. Mi verd har han berre kikka på, sist då han stakk hovudet opp for å slurpe i seg ei døgnfluge på sankthans. Han blei ikkje reiselysten av det.

Dansen held opp, det blir kolmørkt i holet. Ei trykkande stille. Visste eg ikkje betre, kunne eg sveva vektlaus i verdsrommet. Gamlingen er sikkert nær, då torer ikkje dei andre flyge kring. Dei aktar seg for omrisset som kjem glidande over ålegraset. No opnar nok kjeften seg. For første gong i livet tenker han breste eller bere. Han tek sats. Så lèt han vente på seg. Han er ikkje hastig.

Eit plutseleg napp røskar meg ned frå verdsrommet, og eg røskar tilbake. Der flyg fisken opp av holet. Ein småtass ligg på isen og spratlar. Opportunisten var kjappare, snappa til seg maten, men gamlingen ler sist. Aldri meir den løgne makken.

Eg går heim, steiker den litle sprø og lèt han kvile på ei skive med smør. I den andre verda gøymer storfisken seg framleis. Eg skal sjå etter han i nye vindauge.

 

Risikoen for å treffe folk

Lås ytterdøra, for med brua kjem rølpen seg til fastlandet. Når ingen kan sjå han på ferja og åtvare dei lokale heltane, rekk han både drikke og slåst. Det er best å passe seg for framande. Ein kan risikere å treffe folk.

Eitt av dei mest populære programma på NRK er «Der ingen skulle tru at nokon kunne bu». Frå fuglekassane i bustadfelt landet over sit folk og drøymer om eit veglaust tilvære langt ifrå oss andre. Åleine er lukka.

Berg skal sprengast, alle avstandar kortast ned. Men noko er greiare på avstand. Avstandsforelsking er til dømes ikkje det same utan. Det kan vere betre å drøyme om kva som finst på andre sida av fjellet, enn å køyre over det for å finne Utstein industrianlegg.

For utan avstand er det enklare å vere nærgåande. Det blir fleire som skal fortelje deg korleis du skal måle huset, nokre spør deg til og med om å låne sukker eller mjøl. For å sleppe å få ukjende inn i hagen, kan ein plante hekk av stikkande berberis. På same måte blir benkar i offentlege byrom utstyrte med piggar og knottar, sånn at folk ikkje skal bli for komfortable på dei, og kanskje nærme seg sidemannen.

Me finn dei same piggane usynleg andre plassar. To venner på ein norsk turbuss fekk ikkje sitte saman, for bussen var nøyaktig halvfull. Alle passasjerane sat på kvar si seterad. Ei anna kjend scene frå Norge, er kafeen der alle bord er opptekne, men dei fleste stolar ledige.

Den som set seg med ein framand, kan fortelje at det inneber ein viss risiko. Du kan bli sitjande med dette mennesket resten av livet.

 

Kven kan rope høgast?

Klokka fem fekk eg lov å kople meg på internett ein halvtimes tid. Om tante Inger fekk opptekesignal då ho ringde hustelefonen, fekk far kvile middag i fred.

No er eg vaksen og trådlaus. Mobilen har grodd fast, og i handa finst heile verda og meir til. Konsentrasjonen krympar støtt, og det skal mykje til for å bli imponert. Kva er vel barnelatter og sola som søkk i Nordsjøen mot sensasjonane som finst på internett? Russarar som har gjort bilen sin om til motorbåt, snakkande kattar og sakte film av vassballongar som sprekk. Å få med seg augneblinken er no ei fortløpande øving i disiplin.

Gjennom skodda hender det likevel at ein kan skimte nokre spesielle ord i ei viss rekkefølge. Dropar midt i fossen som skil seg ut i bulderet og larmen. Dei kan vere frå andre sida av kloden, om fjerne tema, eller om gamlingen på nabogarden. Den gode historia syner seg.

treffande bodskapar tek form i eit treffande språk, lik leira mellom skulptøren sine hender. I Norge er vi heldige nok til å ha fleire språk, og endå fleire dialektar. Norsk kan ein til og med skrive på to ulike sett. Dette gir gode arbeidsvilkår for skulptørane blant oss.

Vi står alle fram ved måten vi ordlegg oss på. Dei som er flinke til dette, treng ikkje rope for å bli høyrde.