Erlend Nordland Kristiansen

Erlend (24) frå Knarvik har bachelorgrad i medievitskap ved Universitetet i Bergen. Han har tidlegare prøvd journalistfaget som studiovert og reporter i Studentradioen, og han har praksis frå kommunikasjonsavdelinga i Studentsamskipnaden i Bergen. Foto: Bent Are Iversen 

Språkleg sidesprang

For nokre år tilbake trudde ein kar frå Knarvik at han var komen til det punktet som kameratane hadde passert for lengst: at nynorsk ikkje var kult lenger, bokmål er best og trass alt eit språk alle forstår. At Bergen og bokmålet sluker strilane og omlandet var ikkje berre ein flåsete metafor lenger.

Universitetet venta, og han sto overfor eit val: strilen valde der å hake av for «bokmål» når målform for eksamen skulle veljast. «Pytt pytt, eg er jo like stø i bokmål og kvifor ikkje følge straumen?» tenkte han for seg sjølv.

Han bestemte seg for å prøve det ut et semester, så fra den dag skulle alle besvarelser og innleveringer komme på bokmål. Likevel var det noe som ikke stemte, for gang på gang merket han at halvvegs ut i setningar så byrja han å legge om til nynorsk. Selv om han prøvde å holde seg konsekvent, kom dei nynorske ordvala og vendingane stadig inn og krydra tekstane. Hva er det som skjer? tenkte han. Det var då han starta å innsjå tabben: han skulle aldri ha forlate nynorsken, for den hadde grodd fast i hjarta hans.

Så frå den dag gjekk han tilbake til å skrive konsekvent nynorsk. Også då eksamensdagen kom. Sensor var tydelegvis einig i det valet, for han sette karakteren B, sjølv om han tok for seg ei oppgåve som var skriven på særs dårleg bokmål …

Lyden av distriktsbyen

Alle byar med respekt for seg sjølv skal bråke litt. Det skal vere litt konstant bakgrunnsstøy frå trafikk, gneldrande bikkjer og andre udefinerbare lydar. For lydnivået i ein by er ofte proporsjonalt med kor stor og utsvevande ein by er. Difor kan ein anta at det er meir bråk i Bangkok enn Bergen, på same måte som Bergen snakkar høgare enn Førde.

Difor var ikkje forventingane dei største då eg flytta til Førde etter sommaren. Ein liten, koseleg by med fjord, fjell og skog – og eit konsentrert morgon- og ettermiddagsrush. Elles sit ho lydig og stille slik det er venta av ein distriktsby.

Det gjekk likevel ikkje mange dagar før eg fann ut at det er eit sjukehus i byen. Eit helikopter (eller er det fleire?) flyg i tide og utide over byen utan å ta omsyn til at folk slappar av. Her må folk tenke seg om, for det verkar nesten som om sjuke folk ikkje ser på klokka når dei rekvirerer lufttaxi til sjukehuset. Dei kan ikkje vera heilt friske, for å seie det pent.

Så bur eg då midt i Førde, så «noko støy må påreknast», som ein eigedomsmeklar ville sagt det. I same annonsen kunne han likevel skrive at eg er kommen til Norges rånehovudstad og har utsikt mot «rånestripa».

Det er greitt at ein vil ned «å henge på Best-en», men må det skje som organisert turnusarbeid med dundrande bass? Om klokka er fire på dagen eller fire på natta verkar ikkje å utgjere nokon forskjell for Sunnfjords rånemafia. Og høyrer ein ikkje at ei baconpølse sit fast i eksospotta!? Ta dykk ein bolle.

Men når eg får tenkt meg om, så verkar eg gjerne litt sutrete. Litt helikopterstøy og råning må eg då tole viss eit liv kan reddast, eller når ein bygdeungdom frå Fjaler kan få «rast frå seg»? Heime i Bergen har vi bogekorps og skingrande stemmer. Og det har eg lært å sette pris på.

When in Sunnfjord…

Som student i Bergen kan du ikkje unngå dei. Dei er nærmast overalt, og verkar som nokre gløgge hovud med lun dialekt og glimt i auga, stort sett. For ein kan rett og slett ikkje mislike desse sogningane …

«Ka sa du for nåke?! Eg e frå Sunnfjord!». Eg snur meg – og ser brått ein kvesande okse som står mot meg og trampar i bakken. Han er tydeleg irritert over noko. Eg ser meg kjapt omkring: nei, eg er ikkje i Pamplona – eg står på Festplassen i Bergen – og eg har ikkje kledd på meg raude gardiner, heller. Eg ser nøye på det illsinte kveget, då eg plutseleg skimtar teikn til at oksen faktisk er den vanlegvis så sindige studiekameraten min frå Førde.

«Eg e ikkje sogning, din tulling. Eg e frå Sunnfjord» gjentar oksen medan han viftar med horna sine. Eg kan ikkje anna enn å roe dyret ned: «Så, så Dagros … kva var det eg sa feil?».

Det er då eg innser det: Det handlar ikkje om hissige «sogningar», men om identitet. Kor mange gongar har ikkje eg blitt kalla bergensar? Eg er stril, for søren. Fillesak for andre, eit spørsmål stoltheit for meg.

Sidan har også eg lært litt om sogningar, sunnfjordingar og nordfjordingar. Likevel har eg halde fram med å kalle alle frå fjordfylket «sogning». Litt på pur, men mest fordi det betyr «person frå Sogn og Fjordane» for folk flest i Hordaland. Vi forenklar og generaliserer. Jepp, vi er arrogante – men det er sikkert du også iblant.

Så spørst det korleis det skal gå no som eg har flytta til Sunnfjord. Førebels har eg redda meg inn ved å føye til « … og Fjordane» når eg har brukt «Sogn» om lokale forhold i Sunnfjord. Før eller sidan må eg trø feil, og då vil lokale oksar stå klar for å kveste meg. Enn så lenge må eg tenke: «When in Sunnfjord …»

Bruk refleks hjorten min

«Påkøyrd hjort ved Byrkjelo i Gloppen. Mindre skadar på vogntog. Viltnemnda varsla.»

På dei fire første dagane i desember har minst åtte hjortar blitt påkøyrde her i fylket, ifølge politiet. Hjortane har altså rota seg ut på ein fylkes-,   riks- eller europaveg rett før den verste julestria og møtt eit panser eller ein front i altfor stor fart.

Kvifor brukte du ikkje refleks, hjorten min? Kvifor skal du heile tida køyre drag att og fram over asfalten? Her har du heile hausten snike deg unna kuler frå overivrige 50-åringar på jakt. I staden endar du opp med å døy av indre blødingar bak ei vegkro, med viltnemnda luskande i kulissane.

Kva risikovurderingar hjorten pleier å gjere, skal eg ikkje svare på, men det som er sikkert er at den sjeldan kjem godt frå det. Eg har framleis til gode å lese: «Påkøyrd bil på Kyrkjebø, skadd førar stakk av, viltnemnda leiter etter vedkommande. Hjort uskadd. »

Eg trur vi alle er litt som hjorten iblant. Om vi er god i ei gryte, skal eg ikkje svare på, men av og til blir vi ståande og «beite» langs ein trafikkert og farleg veg. Kanskje det ikkje er fortau der, eller kommunen gidd ikkje måke snøen, så du må ut å traske i vegbana?

Du må gjerne «beite», krysse eller danse langs ein veg, men hugs samtidig at det finst mange tullingar der ute, som gjerne kjem susande i 91 km/t med forstyrrande element som P4-musikk og Wunderbaum i bilen. Pluss alle oss andre.

Tenk på det neste gong du skal ut som fotgjengar. Bruk refleks. Så skal eg blende ned, sakke farten og gi deg eit nikk i retur. For ingen vil vel bli ein påkøyrd hjort? Du veit det er fort hjort.

Eg vil berre gå i fred

Stundom er det godt å komme seg ut døra. Berre det å ta på seg jakka og stige ut i sola ein haustleg ettermiddag, og samtidig logge av frå Facebook, kjerringa og oppvasken. Det kan ein tidsnok stri med seinare.

For det er godt å ta ein tur ut åleine. Der du kan tenke gjennom alle tinga du ikkje har fått gjort, og kanskje finne på gode grunnar som gir deg samvit til å utsette det litt til. For kanskje båten kan stå langs kaia til våren? Katten har ikkje fått mat på eit par dagar, så den kan vel vente eit par til?

– Hei!

Eg ser forfjamsa opp, og stotrar fram eit – Øh, ja, hallo, medan blikka våre møtast. På eit augneblikk har den ukjende dama i rosa jakke og åletights floge forbi meg. Eg prøver å halde fram i det same tempoet, men eigentleg er eg skaka.

– Hei!

Det skjer endå ein gong! Nok ein ULO (uidentifisert lettjoggande objekt) fer forbi. Her var eg på min eigen planet, og så heilt utan vidare kjem desse framande folka med løpetid og krenker min intimsfære og tankeverksemd.

Det leier meg til det store spørsmålet: Kor tid er det eigentleg greitt å helse på framande, når du er på tur? Eg trudde det var trygt å gå på min breie grusveg, og at det var eit klart definert vegskilje i overgangen til sti. På sti kan du helse, ikkje på tre komma tre meter brei grusveg.

Kva blir det neste? At framande helsar på meg på asfaltveg? Det skulle tatt seg ut. Eg vil i så fall ikkje kjøpe det du sel.