Frode Grimelid

Kva er det som klør?

Skrivekløe heiter denne spalta. Kva er det så det klør slik å skrive om eller for? Tekst finst det allereie mykje av. Til og med somme forfattarar tar til orde for at det bør skrivast færre bøker. Om dei kunne la det vere, ville dei helst ikkje bidra til støyen, som dei kallar det. Likevel har det seg slik at nettopp deira bok er for verdifull til ikkje å skrivast.

Eg er glad i informasjon og forteljingar, det er difor eg vil bli journalist. I staden for å zappe på tv-kanalar, zappar eg mellom fanene i nettlesaren. Dei ulike nettavisene er stilt opp i faner på rekke og rad, slik at eg lett kan halde meg oppdatert. Det kan gå timar med til denne aktiviteten. Kva er det eg ventar på? Er eg skuffa når det ikkje har hendt noko stort og spennande på neste fane? Ja, på eit vis er eg kanskje det. Forventninga om at noko avgjerande vil skje er blitt så stor at eg er redd for å gå glipp av det. Kjensla, når det endeleg er noko spennande å lese, er verdt alle dei idiotiske overskriftene.

Mange har det slik med sosiale medium. Den umiddelbare responsen med tommel opp gjev ein kortvarig lykkerus, ein lykkerus som treng påfyll. Men kva går vi glipp av, medan vi i frykt for å gå glipp av noko, sjekkar mobilen på kafé eller sit heime framfor dataskjermen? Eg trur ikkje berre eg går glipp av «livet», slik mange konkluderer i slike tekstar. Eg trur eg går glipp av det eg er ute etter, nemleg nyhendene. Internett og gratis nettaviser har heilt sikkert ført til mykje bra. Journalistane har blitt nøydde til å skjerpe journalistikken sin, men som vi veit alt for godt er det motsette også tilfelle.

Tidlegare heldt folk lokalavisa og kjøpte ei «Osloavis» og BT i ny og ne. I tillegg kom sjølvsagt Dagsrevyen og radio. Eg er usikker, det er jo nokre år sidan, men eg trur eg var like godt opplyst på den tida. Eg hadde i alle fall tid til å fordøye det eg las. No begynner nettavisene å lukke seg og eg har bestemt meg for å ta grep. Eg skal abonnere på tre digitale aviser og prøve å halde meg til å lese den daglege utgåva i staden for dei løpande nettutgåvene. Litt blir det sjølvsagt, det kan jo skje noko som eg må lese, men det får eg nok beskjed om i så tilfelle.

Det er viktig at folk spør, grev, skriv og kommuniserer, men det er og viktig å få tid til å fordøye det ein les. Elles er det lite vits. Er du som meg treng du litt hjelp til å gjere eit utval, då er det bra at det framleis finst avisredaksjonar som jobbar med å finne dei beste tekstane. Denne vesle teksten var det ikkje nødvendig å skrive, den er allereie skriven tusen gongar av likesinna.

Eg gjorde det likevel, eg har skrivekløe.

Men kva går vi glipp av, medan vi i frykt for å gå glipp av noko, sjekkar mobilen på kafé eller sit heime framfor data-skjermen?

Ikkje sant

«Kan vi ikkje få oss eit universitet?» Slik spurde ein representant for Frp i Førde bystyre førre veke. Først lo eg, så kom skamma.

Sjølv har eg sagt mykje dumt. Som ung og politisk engasjert, var naiv og optimistisk idealisme nesten eit krav. «Du veks det av deg», fekk eg høyre, og blånekta sjølvsagt for det. Når eg la ut om korleis ting burde vere, vart eg ofte møtt med eit skeivt smil, eit fjernt blikk og ei panne folda i djupe rynker.

Det er ein reaksjon som er vanskeleg å tolke. Kanskje kjem smilet fordi ideen er spennande? Eit fjernt blikk kan bety at ein vurderer tanken, men så rynkar panna seg, for reknestykket går ikkje opp. Vi kan ikkje gjere noko med klimaendringane, fordi. Vi kan ikkje seie nei til utbygging av oljebasen, fordi. Vi kan ikkje gjere noko med klasseskilnader, fordi.

Det som kjem etter «fordi», er ikkje sanninga med stor S, det er ein versjon av sanninga, basert på erfaringar med korleis verda fungerer. Om eg gjer det, så skjer det. Fordi vi har den økonomiske modellen vi har, må det bli slik. Vi trur meir på den forskinga, og dei argumenta, som passar inn i vår forståing av korleis ting heng saman. Erfaringane hindrar oss frå å sjå at verda kan vere annleis. Endring blir umogleg, vi står stille, eller held fram i same retning.

Eg trur framleis det går an å utfordre og endre det samfunnet vi lever i. Difor er det herleg med politikarar utan bakkekontakt, og med folk som tør å seie mot den etablerte makta. Det er lite truleg at vi får eit universitet i Førde med det første, og i høve oljebasen i Flora vart det Stang ut.
Likevel, vi treng å bli utfordra, ikkje sant?

Kvar i all verda?

Du er geograf, sa du? Då kan du kanskje fortelje meg kva hovudstaden i Kasakhstan heiter? Eller kanskje den nest høgste fjelltoppen i Sogn og Fjordane? Kva er forresten elva med størst vassføring i verda? Nei, ikkje den lengste.

Dette er spørsmål eg ofte møter når eg presenterer meg. Her skal eg innrømme det med ein gong. Om du gir meg eit kart over Norge og ber meg plassere stadnamn, er det stor sjanse for at eg set Lista for høgt.
Det er min eigen feil. Far min sa alltid på biltur at eg måtte sjå ut av vindauget. Det ville eg ikkje då, men no ser eg på alt eg kan utan å køyre av vegen. For sjølv om høgda på fjelltoppar ikkje er det viktigaste i geografifaget er målet å bli kjend med ulike stader og forstå kvifor dei er som dei er. Då er fjelltoppane, elvane, byane og grendene heilt klart svært viktige å kjenne til. Elles vert det umogleg å forstå staden.

For slike som meg tek det litt tid å vite at Dale og Fjaler er ein kommune og ikkje to, men etter ei stund kan eg vite at det nest høgste fjellet i fylket er Store Styggedalstind. Den austre toppen rett nok, som ligg i fjellområdet Hurrungane.
Høgda i seg sjølv er jo interessant, men som geograf vil eg gjerne vite meir. Til dømes at fjellområdet forsyner elvane som gir kraftkommunen Luster pengar i kassa. Kva gjer forresten inntektene med dei som bur der?

Det er gjennom slik kunnskap ein kan forstå staden ein bur på og folka som bur her. Det er jo det som er spanande. Som journalist får eg sjansen til å stille deg spørsmålet: Kvifor er det slik akkurat her?