Ina Eirin Eliassen

Spring for livet

På veg heim frå London i sommar braut eg lova på det grovaste. Tryggingskontrollen på flyplassen kontakta politiet. Pulsslaga hamra i meg. Eg spurde om dei kunne gløyme heile greia og eg krympa meg for å stå fram som ei forsvarslaus, lita jente.

I ein halv augeblink tenkte eg på å springe. Komme meg inn i dragsuget av avgangshallen, for å forsvinne i mengda. Så kjem eg på at eg nett måtte gi frå meg både pass og billett. Lydig set eg meg ned på benken for kriminelle og ventar på utfallet.

Eg mista verktøyet som gav, i alle fall litt, tryggleik og vern når eg er ute på eventyr åleine.

Peparsprayen som eg gløymde å ta ut av handveska, var ulovleg.

Det er fredag og nærmar seg midnatt. Eg er dødssliten og ser fram til frihelga her i Førde. Med rå vilje dreg eg kadaveret av ein kropp opp frå sofaen. Det hjelper å gå ein luftetur. Då kjennest alt som regel betre.
Eg har så vidt komme til Esso-stasjonen i sentrum før eg får auge på ein sjanglande middelaldrande mann. Eg styrer unna så eg ikkje treng å komme i nærkontakt. Han går i motsett retning, bort frå dit eg skal. Eg anar fred og ingen fare.

Eg er midt på gangbrua då eg oppdagar at mannen kjem etter i raskt tempo. Framleis er eg roleg. Eg snur meg i det eg er over brua. Mannen har begynt å springe. Fort. Eg får lettare panikk i den mørke og folketomme parken. Magekjensla gir direkte beskjed til beina om å setje fart. Brennkvikt. Eg beinflyg gjennom klatrestativa, snublar over noko som eg oppdagar er nystøypt og stoppar ikkje før eg er oppe på bilvegen. Eg ser ikkje mannen lenger, men fortar meg heim.

Kanskje ville han meg ikkje vondt. Kanskje ville han berre komme seg raskt heim. Eg veit eg er miljøskadd etter åra i Sør-Afrika. Der sprang eg mykje. På sett og vis føler eg meg dum. Eg bur jo i trygge Førde. Likevel tek eg ikkje sjansen. Eg har mista mitt einaste våpen; peparsprayen ligg ikkje lenger i lomma. Eg må bruke panna, stole på eigne instinkt og bruke beina for å komme meg ut av situasjonar som kan gå gale.

Fordi verda er farleg, og ein veit aldri.

I verpeklar alder

I dag ramla innbydinga ned i postkassa. Duftande av potpurri og med duse pastellar på glansa ark. Venninna mi har funne sin utvalde. Ho skal gifte seg med ei kvinne.

Det er i slike høve, det svir litt. Her sit eg, åleine og singel som aldri før, mens kulden set inn og haustmørket stadig grafsar til seg større delar av dagen. Den biologiske klokka tikkar, sjølv kor mykje eg nektar for det.

Sogn og Fjordane manglar fødedyktige kvinner. Dei reiser ut for å studere, og kjem aldri att. Kva med karane? Har dei vett til å reise etter? For bak steinane eg har kikka, er dei ikkje. Ein og annan kjekk kar har susa forbi meg på sykkel. Før eg får samla meg, er han borte. Utan eit spor eller teikn på kven han er eller kvar han held til. Berre eit langt blikk og eit vagt minne står eg att med. På matbutikken har eg sett mange potensielle kjekkingar. Etter nokre sekund dukkar alltid kone og born opp og gjer fysisk krav på akkurat den mannekroppen.

Eigentleg er det greitt. Eg prøver å meisle bort vranglæra frå eventyra. Eg vil ikkje vere eit fint kjerringemne som blir redda av prinsen. Eg vil vere god for noko. Eg tek ikkje til takke med kven som helst eller til kva pris som helst. Sjølv om eg lever med auga oppe, er eg eigentleg ikkje på jakt. Vil lynet slå ned, skjer det uansett når eg minst ventar det.

Eg er takksam og privilegert for å få vere kvinne i dagens samfunn. Eg har valfridom og kan velje mi eiga lykke. Eg kan velje eventyr i tusental over verpekassa og tradisjonelle kjønnsrollemønster. Eg kan adoptere og leve eit liv utan partner, bli den galne tanta og aktivisten som ofrar seg for andre og bur i Afrika eller velje å bli den fryktlause karrierekvinna.

Eg trivst uroande godt i eige selskap. Då slepp eg trass alt å gi bort delar av meg sjølv for å gjere andre nøgd. Til sist handlar livet om å ha menneske rundt seg som betyr noko, som gjer at eg stadig er i utvikling og får nye perspektiv. Medmenneskelege forhold der eg kan dele bekymring, engasjement og glede, slik at eg ønskjer å stå opp og stå på.

Grunnlaget for alt liv er reproduksjon. Urinstinktet ligg i oss, og også eg vernar om egga mine. Det er dumt å ha alle i ei korg. Kanskje er det på tide å fryse nokre ned.

Sånn i tilfelle.

Med livet som innsats

Etter at eg busette meg i Førde, slost eg kvar dag. Motstandaren min slukar alt. Det er meg mot søppelbøtta. Motvillig, slepp eg plastbegeret ned i det store gapet. Eg kjenner det knyt seg, medan samvit og frustrasjon, pirkar meg heilt inn i beinmergen.

Sjampo, frukt, ja det meste, kjem innpakka i plast. Også i eit Førde utan returpunkt for plastikk. Einaste moglegheit, om ein har bil, er å levere plasten i Hesjedalen. Det gjer det greitt for folk flest å la vere. For det har jo ikkje noko å seie?

Som del av den såkalla «Kunnskapsgenerasjonen», held ikkje dette. Sjølv om landet har vorte betre på gjenbruk, er plastproduksjon og bruk berre aukande. Mesteparten av plasten som er laga sidan plastrevolusjonen på 60-talet, finst framleis. Om ikkje den er brent og gjort om til luftforureining. Plast er ikkje nedbrytbart i naturen, men blir liggande til skade for dyr, fuglar og fisk. Meir trøblete blir det ettersom eg dukkar vidare ned i debatten. Plast inneheld attpåtil miljøgifter. Gift som skader forplantningsemne, arvestoff, er kreftframkallande og kva ikkje. Greitt, plast er styggedom. Men tek eg med meg all denne informasjonen, blir det grueleg vanskeleg i kvardagen.

Som vareprodusent, har ein eit ansvar. Korleis kan ein pakke maten vi et, regnklede og dusjforheng full av gift som påverkar meg, mine framtidige born og resten av verda?

Det er lett å gløyme at eg som forbrukar òg har makt. Makt til å setje krav, og til å velje produsentar som nyttar nedbrytbare alternativ og plast som let seg vinne att. Ja, for det finst, og plasten er merka! Kvar gong eg vel eller vel bort noko frå butikkhylla, er eg med å bestemmer kva produkt som skal vere på marknaden. Vala vi tek, kvar og enkelt av oss er viktige. Det nyttar ikkje klage på at det ikkje hjelper, om ein ikkje startar sjølv. Det er farleg å leve, og vi gjer det med livet som innsats.

Kor farleg vi gjer det, er opp til oss.

Natur på steroidar

Eg har høyrd lovord om eksotisk natur i Sogn og Fjordane. For å vera heilt ærleg, så trudde eg at det heile var litt opphausa. Som hallingdøl veit eg kva fjell er. Der har eg boltra meg sidan eg var småjente. Seinare har eg søkt fjell i Afrika, for å oppnå same kjensla av ro, perspektiv og intens glede.

Vel over Hemsedalsfjellet, endrar alt seg. Naturen er som på steroidar. Villare, vakrare og frodigare, skyt toppane i været. Nokre er kledd i sin venaste isbreprakt mens steingrunnen sprekk opp og gjev plass til mangfoldige fjordarmar. Det er mest som eg kan høyre landskapet synge «Å Vestland, Vestland…», og eg føler kva poeten meiner.

Nokre timar seinare, går eg på fyrste tur opp Hafstadkleiva i Førde, lukkeleg uvitande om kva som ligg framfor meg i den tåkekledde bergsida. Eg kan berre gløyme å springe, men gjer det likevel for å korte ned nokre av bakkane. Eg stoppar opp for å puste, nyte blåbær, utsikta og å slå av ein prat med møtande. Halvvegs opp grusstigen har senene bak knea vorte for korte. Eg fortsett på både to og fire, gjennom steinrøys, gjørme og myr til eg endeleg når toppen. Det stoppar ikkje der. Energien berre stig. Eg flyt nedover dalsida og kjenner meg som den hoppande haren i Revenka. Heile nedturen er nettopp oppturen. Alle tankar om slit forsvinn. På nytt lærer naturen meg at eg ikkje kan ta noko for gitt.

Naturen er levande, den tek meg til nye plassar og gjev meg aldri det eg ventar, men heller det eg treng.