Inger Marie Lien

Inger Marie, ei (by)jente på 26 år, har flytta heim att og blitt elev ved ein modernisert versjon av husmorskulen, med mora som hovudlærar og søstera som assistent. Foto: Bent Are Iversen

Du spinkle sjarmerande

Uansett om ein ser på den komande adventstida som ei fin ventetid, eller som ein halvmaraton for å kome i mål før Sølvgutane syng jula inn, handlar det no framover om tradisjonar. Alt skal vere «same procedure as last year», utan at ein treng å forklare det noko meir. Når det er jul, dansar klisjéane på bordet, og vi nordmenn, vi likar det.

I min familie er ein av tradisjonane å få med seg høyrespelet «Du grøne glitrande tre» på radioen på julaftan, der familiefaren har tatt med seg heile ungeflokken sin for å hogge juletre i siste liten på julaftan. Det er ei fæla syting frå samtlege av dei små, og alle har ulike meiningar om kva som er det perfekte juletreet. Alt spelt av éi og same stemme, Alfred Maurstad. Ein ekte juletradisjon i mine øyre.

I fjor korta eg ned juletradisjonane og reiste til Kambodsja og Vietnam i romjula i lag med tre venninner. Få av oss hadde vore i Asia før, og vi var klare for eit såkalla kultursjokk. Det skulle bli eit eventyr langt vekk frå bytelappar, ribbefeitt og andredagsfest. Og om det blei! Sjeldan har eg hatt lågare puls i jula, sjeldan har eg vore så solbrent på nyttårsaftan og sjeldan har eg ete meir helseriktig julemat.

Men sjeldan har eg også innsett tydelegare kor mange luksusproblem vi bruker tid på i Norge, kanskje spesielt i jula. I år er eg klar for dei norske tradisjonane heile jula gjennom, men nytt av året er at eg skal bry meg mindre om småtinga, og heller hugse på kor sjukt heldige vi nordmenn faktisk er.

For kven bryr seg om julekakene blir litt brende? Kva gjer det om treet er skeivt eller manglar nokre greiner? Det er berre ein del av sjarmen. Klarer familiefaren i skogen å skape julefred med alle dei ueinige søskena, klarer vi andre også å skape julestemning utan å stresse over at julekorta kanskje ikkje kjem fram før på nyåret.

 

Min kalde, våte uvenn

Klokker flyttast, blad fell, mørke tek over, dagslys er på hell. Regn høljar, vindar herjar, paraplyar blir vrengde og vegar stengde. Grader søkk, tenner hakkar, lepper blir blå og fjelltoppar kvite. Du er umogleg å ta feil av, eg veit du er her no.

Tidleg i september kjem du luskande med magisk lys og fargedrakt, viser deg fram i all di prakt, lar meg tru at du er vakker og lun. Men etter kvart viser du di sanne side; stygg, vill og våt. Eg uffar meg og syter, pakkar meg inn i ull og dun. På TV snakkar dei om nedbørsmengder og temperaturar mot normalen. Seier at årets versjon av deg er heilt galen. Nye rekordmålingar blir til, gamle står for fall.

Eg klarer nok aldri å forstå deg heilt, hausten. Du er alt eg ikkje vil vere; kald og grå, treig og sur, langtrekkande og hissig. Gi meg heller varme og lys, gi meg fjørlette tær og flørtandes blikk. Gi meg sommarkjole og leik, solbrente skuldrer og ferske frekner.

Du seier at vinter er kaldare, og eg nikkar einig. Eg skulle gjerne hoppa over både deg og vinter, men innan vinteren kjem er eg i det minste blitt meir motstandsdyktig og van, svarer eg. Men du og eg, hausten, vi er ingen god kombinasjon. Eg, ein frysepinne som mistrivst når gradestokken fell under ti, og du, ein altfor brå overgang frå tropenetter til varmehetter. Eg hutrar meg vidare. Blir litt stivare i gangen for kvar dag. Leiter fram ullplagg og regnklede, gjer mitt beste for å halde deg på avstand og finne anna glede.

Det går dagar, og det går år. Haustar kjem, og haustar går. Kvar årstid trengst, men du, hausten, er den som kjennest lengst. Heldt du deg konstant i di lune fargedrakt, kunne eg falle for deg. Men du lurer ikkje meg. Du blir aldri noko anna enn min våte uvenn.

 

Tommelmaratonen

Nokre gonger skulle eg ønske eg hadde ei tidsmaskin. Ein barnsleg tanke ja, men innrøm det; du har tenkt tanken sjølv òg. Ei slik maskin skulle stoppe tida, samt sjølvsagt ta meg tilbake i tid. Mange ville nok reist framover, men ikkje eg. Dei beste historiene eg fekk høyre som lita, var nemleg dei foreldra mine fortalde frå gardane dei vaks opp på. Om ei meir sparsam julefeiring, om kjelketurane, om dei sta kyrne, om den bratte stien til skulen, og om dei våte hesjene. Det som fascinerte mest, var at forteljingane ikkje inneheldt ein einaste PC. Gjekk det verkeleg an?

Stoppe tida skulle eg gjere når eg sit med nevøen på fire på fanget, og snakkar om kor vidt det var Pelle eller Pysa som hjelpte Kaptein Sabeltann å bygge Den Sorte Dame. Eller kanskje var det Pinky og Langemann? For nokon måtte jo bygge den eller kva, tanta? Eg heng med så lenge piratkunnskapen min strekk til, men så er det over. Men hadde eg ein stoppfunksjon, og kanskje ei sjørøvarordbok, kunne eg sete slik for alltid.

Å forevige og dele ein augneblink, er i dag enklare enn nokon gong før. Det kan vere ein stoppknapp i seg sjølv, men ironisk nok bikkar det ofte over i at vi blir meir opptekne av å dokumentere, enn å vere til stades der det skjer. Kanskje er det frykta for å bli gløymt, og ønsket om å bli hugsa, som slår inn når vi knipsar bilde på bilde og deler så hyppig. Vi hastar vidare til neste selfie, neste like og misser det å berre vere der.

Eg er glad min eigen barndom var fri for kommentarfelt og digitale oppovertomlar, men eg har likevel fått rikeleg med datakunnskap inn med morsmjølka. Derfor klarer eg ikkje legge vekk fascinasjonen for det som var før der igjen. Dessverre finst det inga tidsmaskin, men bilda frå det som var og er, er framleis tydelegast i minnet vårt, og det beste kameraet til å fange desse bilda, er framleis våre eigne auge.

 

Og så har med juksa littegrann

Sett vekk i frå sommarferiane er det sju år sidan eg budde heime, og eg har etterkvart blitt relativt husleg av meg. Når eg no set av fire månader under same tak som mor og far, er eg likevel blitt elev ved ein modernisert versjon av husmorskulen med mor mi som hovudlærar og søstera mi som assistentlærar. Å ikkje kunne bake brød, var visst opptaksgrunnlaget.

Første leksjon er at oppskrift er oppskrytt. Å ta det på slump, er mottoet. I tillegg er altså denne brødbaksten alfa omega. Kjøpe brød gjer ein berre når tida blir altfor knapp til å bake nye, (og ei husmor planlegg jo nok til å unngå at det blir tomt). Det same gjeld syltetøy. Kjøpesylte er ikkje sylte. Ein fullverdig middag startar med å koke poteter, ein bør ha minst èin fiskemiddag pr. veke og hemmelegheita bak gode vafler er gamal kremfløyte. Og til avslapping er det lite som er betre enn å ha eit spøt for hendene.

Ingenting av dette er nytt for meg, men praktiseringa står det kanskje ikkje like bra til med. Til no har eg unnskyldt meg med eit travelt studenttilvære, men når eg blei vaksen, då skulle det bli stell på sakene. Ut med alle posesupper og frosenmat, og inn med meir ekte råvarer.

Brødbakekurset er gjennomført og for å heve nivået frå strikkskjerfa på barneskulen, har eg også starta på ein heimestrikka gensar. Når eg fortel om både mat- og strikkprosjektet mitt til venninner, gjer dei store auger og ser forvirra på meg. At nokon i  det heile tatt strikkar, og at eg, ei (by)jente på 26 år driv med slikt, verkar svært usannsynleg.

Men i ei tid der klima og miljø aldri har vore meir aktuelt, der barnearbeid gong på gong blir avslørt og der forbruket har nådd rekordhøgder, så burde det verkeleg ikkje overraske at nokon prøver å ta eit steg tilbake. Enn så lenge tek eg berre eit forsiktig nybegynnarsteg, og er langt i frå på same nivå som dei som droppar både sukker, feitt, karbohydratar, kjøt, melkeprodukt eller gluten, og som berre et økologisk mat. Til det er eg framleis for glad i mat, og eg tenker at slikt må vere meir strev enn kos. Men eg har starta, sjølv om eg nok vil falle tilbake på posesuppa både ein og to gonger.

Og her kjem det eg likar med mors moderniserte husmorpensum: Det er lov å jukse. Av og til.