Thea Idsøe

Kalvbeint og stolt

Eg er kalvbeint, fødd utan mellomrom mellom knea. Kallenamnet «Kalven» har fulgt meg gjennom 13 års skulegang. Medan fotballkarrieren vart nytta på innbytarbenken gjekk det ikkje éin dag utan at eg snubla i mine eigne bein på veg til skulen. Støtt låg eg med ansiktet i sølepytten og skrubbsår på knea medan eg rasa over genkombinasjonen til foreldra mine.

Toppen var nådd ein vakker vårdag ved tusenårsskiftet då klasselaget til den årlege skulestafetten skulle plukkast ut. Ni av ti etappar var dekka, men ingen melde seg til siste. Pliktoppfyllande som eg var rakk eg opp handa og stilte beina mine til disposisjon. Då såg læraren meg djupt inn i augo før ho proklamerte framfor heile klassen: «Nei, du kan ikkje springe stafett, du har jo problem med beina.»

Og med dette har «Kalven» fått nok. Frå og med den dagen har eg sprunge, mil etter mil, berre for å vise barneskulelæraren min at kalvbeint ikkje er det same som lam. Kalvbeint har eg sprunge over målstreken. Kalvbeint har eg stått på pallen og motteke førstepremien, stadig med påstanden frå barneskulelæraren min friskt i minne.

Eg vart ikkje valt inn på stafettlaget. Sogn og Fjordane vart ikkje valt inn i regjeringa. Det er likevel ingen grunn til å resignere. Kvifor skal ikkje eit 250 år gammalt fylke kunne heve seg over bøllene når ei ti år gammal jente klarer det?

Til sjuande og sist handlar det om å akseptere sine føresetnader, gjere det beste ut av moglegheitene ein har og ikkje gjere seg sjølv mindre enn ein er. Om ein ikkje er stolt over sjølv vil ingen andre vere det. Trass i at Sogn og Fjordane er eit lite fylke, der steinrasa går oftare enn det regnar i hovudstaden, treng du ikkje skamme deg over fylket ditt.

Trass i at fylket er lite er det så nydeleg, så rasande nydeleg at sjølv ein kalvbeint hordalending kunne tenke seg å bu her.

Gi eit lite vink

Eit par morske auge møter meg, ei sint hand veiver meg attende. Eg set girspaken i revers og slingrar meg bakover. Eg må innsjå at slaget er tapt. Eg var nærmast møteplassen.

Etter fleire mil på sunnfjordske vegar har eg omsider forstått kvifor samferdselspolitikk vert debattert på kvart eit gatehjørne her i trivselsfylke. Personleg er eg fødd og oppvaksen med gul skiljeline mellom meg sjølv og motgåande trafikk og det tok ærleg talt litt tid før eg forstod at vegen ut mot Vevring var tovegskøyrd. Etter fleire mil bak rattet er det noko anna som også har oppteke meg

Fenomenet møteplass. Samansetjinga møte og plass, ein stad der ein treffer andre menneske. Eit positivt lada ord av natur. I dag møter fleire sin store kjærleik via møteplassar på nettet og i sentrum har ein gjerne møteplassar kor ein stoggar opp og slår av ein prat. Men så kjem ein utanfor bykjerna, ut på bilvegen kor dei sosiale kodane er skrelt vekk. Her er det ikkje jakta på kjærleiken som rår, men kampen om å overleve som står på spel, kampen om å komme først fram. Sjølv om det på det smalaste berre er centimeter som skil ein frå motgåande trafikk, likevel kostar få på seg eit smil og enno færre tek seg bryet med å helse på den let ein komme først fram, den som svingar inn på møteplassen.

På veg opp Hafstadkleiva stopper ein opp og helsar. Trass i at stien somme stader er breiare enn vegen ut til Vevring. Trass i at mjølkesyra for lengst har inntatt låra og blodsmaken i munnen vert sterkare for kvart steg så har ein alltid pust nok til å stogge opp for å helse. Er dagsforma god slår ein gjerne av ein prat om vêr og vind i same sleng. Opp Hafstadkleiva skaper ein sine eigne møteplassar. Nede på asfalten derimot, der har ein gløymt det sosiale aspektet ved å vera menneske, nede på asfalten er det kampen om å komme først fram som gjeld.

Må det verkeleg ein grussti i symfoni med tett skog til for at vi kan vera medmenneske nok til å gi eit lite vink?

Livet på sølvfatet

Så sit du der med klump i magen, makspuls og eit stikk av dårleg samvit medan du skottar bort på det kvite papiret kor VALKORT står skrive i svarte bokstavar. Du veit det så inderleg godt: du skulle ha røysta no. Hadde det ikkje vore for at stemmelokalet stengde midt i beste sendetid på TVNorge og at vêrgudane ikkje spelte på lag med deg. Røysta di tel vel ikkje stort i det heilskaplege biletet? Det er vel ikkje din feil at TV Norge har ein urimeleg sendeplan og at dei nye skoa dine ikkje toler vatn?

Ein sutreepidemi har råka Norge. Klart livet kan vera kjipt i verdas rikaste land i det vekkjarklokka ringer på morgonkvisten. Når butikkane er utselde for smør kring juletider og planen om sju sortar går i vasken. Eller når mjølkesjokoladen er så framifrå at den saboterer for slankekuren. Livet kan vera kjipt i slike stunder, men ein gjer likevel lurt i å setje saka i eit større perspektiv.

Norge er verdas rikaste land. Niger, i Vest-Afrika, er verdas fattigaste. I Norge kan ein rekne med å leve i over 80 år, i Niger vert gjennomsnittsmannen 44 år. Vi kalkulerer på kaloriar og skuggar banen for karbohydrat, berre for å oppnå den optimale sommarkroppen. Den gjennomsnittlege nigerar tel riskorn, for å overleve.
Det er kanskje problematisk å sjå verdien av eit velfungerande demokrati når storparten av befolkninga har fått livet på eit sølvfat. Når det vert slått katastrofealarm i det svenskane slår oss ved målstreken i ski-VM og elleve botnplasseringar i Melodi Grand Prix toppar lista over nasjonen sine største nederlag, kan ein spørje seg sjølv: kva er vitsen med å røyste?

Eit demokrati er ikkje hogd inn i stein. Slik som kondisjonen må også folkestyret vedlikehaldast. Det er på høg tid vi innser at sutring aldri er beste botemiddel og at sølvfatet kan smelte. Trass vêrgudane og fjernsynsprogrammet, ta din del av det kollektive ansvaret og gå til valurna. «Det er på høg tid vi innser at sutring aldri er beste botemiddel»

Nynorskens skog

Å skrelle ei appelsin utan kniv er strevsamt. Både negler og tenner må til pers for at ein skal kunne nyte av fruktkjøttet som ligg under det harde skalet. Trass i strevet vel eg gong på gong å trasse citrusallergien for å ta del i dette naturgitte matgildet. I avskrelt tilstand er orket blitt historie. For kvar båt som går ned fordriv kjensla av skiten under neglene, og den bitre ettersmaken forvitrar smått om senn. Ubehaget vert erstatta av ei euforisk smaksoppleving. Når det syrlege og søte erobrar smaksløkane vert alt anna gløymt.

Livets harde realitet er ein gong slik: det som er verdt å kjempe for kostar blod, sveitte, og gjerne litt skit under neglene, eller som i mitt tilfelle: også urein hud. Det som ein meiner er verdt å kjempe for, om det så er ein liten appelsinbåt med lukke, ei gul midtstripe, eit levande utkants-Norge eller eit fjell utan gruvedrift, det har ikkje alltid ein enkel utveg.
Ivar Aasen hadde dei fleste oddsa i mot seg. Han hadde korkje iPhone eller goretex-sko. På tynnslitne solar vandra han mil etter mil og samla inn ein rikdom som ikkje kan målast i pengar. Aasen hadde oddsa i mot seg, men fekk likevel draumen om eit eige landsmål realisert. Ein viljestyrke av jern og eit brennande engasjement vog opp for manglande utstyr. Difor tek eg sats, hoppar ut av komfortsona og inn i nynorskens skog.

Vegen vil nok stundom verke uoverkommeleg, men den som vil, den får det til.