Mone Celin Skrede

Mone Celin Skrede (25) frå Hareid er bachelor i journalistikk frå Høgskulen i Volda, og har studert årseiningar i engelsk og mediekunnskap.  Foto: Bent Are Iversen. 

Men opp kom eg!

Juni 2016: Klokka nærmar seg to på natta. Trur eg. Telefonbatteriet har trekt sitt siste sukk. Eg sit på ein stein midt i ei bratt fjellside og tvinnar tomlar. Høyrer på skogen og lurar på kor mange fjellvettreglar eg har halde meg for god for. Ventar på at nokon skal finne meg.

I juni, juli og august i fjor hadde Raudekrossen 390 søk- og redningsoppdrag i norske fjell. Årets tursesong har allereie starta, og vi har hatt fleire alvorlege turulukker. «Eg fekk hjartet i halsen», uttala fjellguide Tommy Soleim til TV2 denne veka. Han hadde fått auge på ein uvitande skigåar ytst ute på ein frittståande snøskavl. Der var ikkje fast fjell under skia. Og om ein knapp månad vil nyhenda handle om utanlandske turistar som prøver å stige opp på Trolltunga i crocs og høghæla sandalar. «Kven i alle dagar er det som set opp telt midt på Trolltunga», ler vi rått. Det er jo ikkje til å fatte at det går an.

Men i juni i fjor skulle eg altså gå kveldstur opp på ei lita høgd i Volda. Eg hadde gått på fleire sunnmørsfjell før, og skulle teste brattleiken opp mot Rotsethornet. Før eg ana det hadde eg klatra stupbratte parti etter tau og berre nevane. Eg stod på toppen, over 600 meter over havet, i joggesko og tights. Klokka var elleve på kvelden.

Så skulle eg vere smart og gå ned att etter ei anna rute.

Ei veke etterpå var eg framleis støl, og hadde gnagsår etter helikopterreima på låret. Telefonen ringde, kvassare enn vanleg. «Kvifor har du ikkje fortalt meg om fjellfadesen din?!» Bestemor hadde kome heim frå takkebakst med veninner, med meir enn lefser i bagasjen.

Svaret er at å køyre SeaKing-helikopter i ein time kosta nesten 200.000 kroner i 2014, ifølgje Nettavisen. Redningsinstansane som måtte hente 34-grader varme meg ned, måtte nok betale meir enn kroner og øre. Helikopter og hundepatrulje måtte til. Kanskje hadde eg hatt godt av å få rekninga i posten.

Eg kom meg opp, det skal eg ha. Men eg håpar dette er siste gong eg heng og dinglar under eit helikopter. Og at du slepp.

I alle fall utan å ha bestilt turen sjølv.

Alt kjem for ein dag

– Alt kjem for ein dag, seier mor mi.  Setninga er velbrukt. Hadde den vore fottøy, ville den stått på trappa med glis i kvar saum, i lag med fjellskoa til bestemor. Men det er lett å utnytte tankeløyse hos andre. Eg er ikkje åleine om å høyre at det berre er å nikke og smile, når bussjåføren framleis slår inn studentbillett til meg. «Den som finn han vinn»-tenkinga har ein lei tendens til å gjelde sjølv når du såg kven som mista.

Førre veke vart store delar av Noreg beint fram sjokkerte over pensjonist Roald Magnussen, som sette seg på kafé og venta på eigaren av bilen han var borti og ripa opp. Saka vart delt utover landegrensene våre. Avis på avis bretta ut den store hendinga: «Arve Helle vart nesten rørt til tårer». Endeleg handfast bevis på at det finst ærlege sjeler i verda!

For eit par år sidan gjorde ei venninne av meg eit tappert forsøk på å lukeparkere inne i eit parkeringshus. Femten minutt seinare stod vi endå i parkeringshuset, men med nyklistra knallrosa lapp på frontruta på bilen ved sida av. Venninna snakka i telefonen med forsikringsselskapet. Eg stod attmed ho, tommeltvinneansvarleg og speidande etter sinte bileigarar. Vi gjekk ikkje før vi var sikre på at vi hadde gjort det vi kunne for at bileigaren med ein gong skulle sjå kven som hadde skuld i pigmenttapet på doningen. Og vi kom ikkje i avisa.

Eg tvilar på at alle bulkesyndarar som ikkje ventar på bileigaren eigentleg er direkte kjeltringar. Det kan ligge fleire grunnar bak. Kanskje prøver dei berre å gjere det lettare for seg sjølv enn dei har godt av. Det er nemleg enklare å gå frå åstaden enn, å stogge opp og risikere å verte audmjuka. Kven kan peike ut at det var nett du som gjekk?

Men då må du vente på at samvitet tek deg att. Eller du kan sky audmjukinga og konflikten til du ein dag les i avisa om nokon som for éin gongs skuld har vore ærleg. Og du kan sitje der med avisa i hendene og kjenne korleis det svir.

På date med asfalten

Denne årstida er perfekt for klønete åtferd. Sjukehusa får nye pasientar med fallskader kvar islagde dag. Kvar gong eg tek på meg sko med høge hælar, ser eg føre meg korleis eg ser ut når eg går på trynet. Når eg går opp eller ned ei trapp òg. For eg er sjølvutnemd verdsmeister i snubling, skliing og fall. Eg har ramla i trapper så mange gonger at armane mine har fått sin eigen forsvarsposisjon. Då ser eg ut som ei dårleg etterlikning av anatomiteikninga til Leonardo Da Vinci.

Den første fortvila tanken som slår meg, er «Kven såg meg no?!» Det fascinerer meg kvar gong eg hamnar på date med anten trappa eller asfalten. Kvifor vert eg så flau over noko eg ikkje har kontroll på? I psykologien handlar det om overlevingsinnstinkt. Eg må ikkje verte utstøytt frå gruppa, for gruppa overlever alltid. Men det er framleis viktigare om akrobatikken min vart oppdaga, enn om eg slo meg forderva i prosessen.

Flauskap for meg, er ein kløe som ligg mellom hjernen og skallen, og som kan spreie seg til resten av kroppen. Det kan kutte handlefridomen din betrakteleg. Eg har to typar flauskap: Kategori éin: Når eg er flau over eit val eg har teke, og kategori to: Når eg er flau over noko som berre har skjedd.

Eg har zombie-fobi. Det inngår i kategori to. Første gongen eg såg zombiefilmen Resident Evil, var eg paranoid i eitt år etterpå. Mengdetrening hjelpte ikkje. Eg var for flau til å seie ifrå då eg vart invitert på kino for å sjå Død Snø. Då Skavlan viste ein snutt av popkultur- og TV-fenomenet The Walking Dead, måtte eg reise meg frå sofaen og gå. Eg kan ikkje kontrollere at eg blir så redd. Men eg får lyst til å finne meg eit lite krypinn å døy i når eg må fortelje kvifor eg ikkje er overentusiastisk til hyttetur i påskeferien. Då er det mykje lettare å le når eg går i spagaten på isen.

Men det går som regel bra. Eg veit at det ikkje kjem noko opp av utedoen og et meg, sjølv om det ikkje er så kjekt å sitte der. Og det fine er at eg ikkje er åleine. – I alle fall om å tryne.

Ein Liten lapp med lim på

Eg har ein bunke med klistremerke liggjande i ei hylle. Dei er små, grå og firkanta. Kjedelege, eigentleg. Men på dei står det «You are beautiful». Du er vakker, på norsk.

Vi Nordmenn har eit rykte på oss for å vere kalde, uhøflege og inneslutta. Ein irsk ven av meg i Oslo, kjende haka treffe bordplata då han hadde laga middag til seg sjølv og dei andre i kollektivet. Han fekk ikkje så mykje som eitt smil til takk. Eg har fått høyre at sunnfjordingane er lite pratsame, etter at eg kom hit. Eg må vedgå at sjølv om vi er gode og varme menneske når du kjem innpå oss, er ikkje sunnmøringane særleg betre.

Klistremerkehobbyen min har ikkje grobotn i noko frelsarkompleks. Eg skal ikkje redde verda. Men det er like lett å stikke klistremerket i neven på jenta i bussetet ved sida av deg, som det er å late vere. Du får ikkje kjeft om du gjev bort ein ørliten papirlapp med lim på, med mindre du prøver deg på ein regnskogforkjempar. Du får ikkje kjeft om du smiler og helsar heller.
Denne veka har vi hatt nok ei mediedekt rettssak der Anders Behring Breivik får merksemd. Han meiner han er for isolert. Breivik veit at han skal sitje i fengsel resten av livet sitt, sjølvsagt skal han det. Det er å sitje åleine med seg sjølv han ikkje greier. At einsemda et opp livet ditt, er kanskje verre enn dødsstraff.

Eg fekk eit klistremerke som fortalde meg at eg var vakker då eg verkeleg trengde det. Han som gav det til meg har vorte ein ven. Eg har gjeve bort slike til personar på gata, ute på kafé eller på bussen. For det kostar meg ikkje noko å stikke eit klistremerke i neven på nokon og smile før eg går vidare. No har bunken støva ned. Eg har vandalisert døra på hybelen eg leiger, bankar du på hos meg er den vesle grå ruta det første du ser. Men eg kjenner at det ikkje er nok.
Eg er nemleg ikkje flink til å sjå dykk som er rundt meg. Eg er ikkje den som slår armane om deg med ein gong du fortel at du slit med noko. Eg er ikkje den som jamleg spør om korleis du eigentleg har det. Men eg skal prøve.
Vil du ha eit klistremerke? 

LAUSBIKKJE PÅ NYTT SPOR

Har du køyrt hovudet inn i peisen? Lo slekta då eg svartsminka auga mine i fjortenårsalderen. Eg fann stabilitet i å skilje meg ut frå fødselen av, som menneske med armdysmeli. No er eg bachelor i journalistikk, og lausbikkje på arbeidsmarknaden. Ei av svært mange.

Det var skrivinga som drog meg til journalistikken. Å leike med ord, er det beste eg veit. Av og til angrar eg på at eg ikkje gjekk fleire omvegar i den strake ruta mot journalistyrket. Bestefar var ishavsskipper, eg vaks opp med sjøsprøyt, fisk og høge fjell. Eg ønskjer meg til storbyen, men sit i Førde og gler meg til meir journalistikk. For ein veks best på det som er ukomfortabelt. Eg skal vekse på politikk og samfunn, tema som før fekk augeloka til å dale og sveitten til å springe fram i hendene. Den småsjenerte, svartkledde kulturnerden frå Sunnmøre skal henge seg fast i leggane på politikarar, grave opp saker som gjeld kommunar, fylke og land. Eg vil utfordre byråkratiet. For å få det til, må eg stå breibeint i eit anna uvêr enn eg er van med.

Løypa gjekk eg opp sjølv. Månelyset blenkte då far min skjøna at eg ville gå kunstfag på vidaregåande. Eg måtte då forstå at eg skulle gå allmennfag. Men eg ville bruke hendene mine. Måle bilete og bruke dagdraumane mine til å lage noko handfast. Det har hjelpt meg til å sjå form, komposisjon og god tekst. No vil eg utforske menneska. Eg vil setje dagsorden, grave fram kjenslene, nyhenda og konfliktane. Ta opp tabu. Gå ein annan veg enn straumen.