Rita Iren Hestad

Rita Iren Hestad, 27 år, frå Bygstad/Førde. Foto: Bent Are Iversen

Alvorleg, som vanleg

Sjå for deg at nokon du kjenner godt – kanskje ein ven, kanskje ein familiemedlem – endrar sakte, men sikkert, personlegdom. De kranglar stadig. Før de er vener att og alt er gløymt. Personen nær deg skiftar mellom å vere sint og tverr, eller ha ein heilt vanleg dag. Korleis ville du reagert?

Det finst menneske som slit med ting som vi ikkje kan sjå på utsida. Eit resultat av ein usynleg sjukdom er ofte at personen du ein gong kjende så godt, endrar personlegdom. Trekker seg inn i seg sjølv, eller utagerer. Alt etter korleis dei er som person eller kva som plagar dei. Det kan og vere så enkelt at det går på dagsforma. Eg veit med meg sjølv, at av og til kan eg gløyme at denne endringa skuldast ein sjukdom. At det kan vere lett å skulde på den personen som utagerer, eller at ein vert totalt forvirra av den som plutseleg stenger seg inne.

Sjølv om livet ser fantastisk ut på sosiale medium, kan det vere så utruleg annleis i realiteten. For utan at du sjølv er klar over det, kan du ha menneske rundt deg i nær relasjon som har usynlege sjukdomar. Ei venninne. Eit søskenbarn. Den som sit i kassa på butikken der du alltid handlar. Det kan vere kven som helst. Ofte er det vanskeleg å hugse på at menneske rundt oss har usynlege sjukdommar. Det kan vere psykisk, men det kan og vere fysisk. Smerter, i forskjellege former.

når du kjenner nokon som har det slik, er det vanskeleg å ikkje la seg påverke av det. Difor vil eg nytte denne vesle spalteplassen til å rette søkelys på dette, i tillegg til verdas største takk til dei som jobbar frivillig med menneske som har det vanskeleg i livet. Det vere seg besøksvener på sjukeheimane, eller vitnestøttene i tingretten. Det er så godt å vite, til eg får gamle foreldre og til eg vert gammal sjølv, at det finst folk der ute som villig brukar av si eiga fritid til å gjere andre sitt liv litt enklare. Det er ei enorm støtte for både den som er sjuk og for alle rundt, når nokon kan komme utanfrå og sjå ting frå alle sider, og erkjenne at det er vanskeleg. Å frivillig gå inn i vanskelege situasjonar for å vere ein som lyttar og skape tryggleik, er utruleg beundringsverdig. Så, tusen takk.

 

Sau er lik lommerusk

Eg likar jobben min som gardsjente, det er gjevande å jobbe med dyr og stelle fint med dei, sjølv om eg veit at lagnaden deira er å hamne på middagsbordet ditt. Hausten er tida for dette. Høgt til fjells. Sanking, og så slakting.

På Nortura sine nettsider les eg ut frå ein plansje at dersom eg sender sauen min til slakt i dag, kan eg få alt frå 0,25 kroner til 7,25 kroner per kilo, avhengig av kva klasse sauen hamnar i. Når eg blar meg litt ned på sida, kan eg lese av kor mykje feittrekk ein kan få. Her går skalaen frå ei krone til 11 kroner. Fleire enn eg som tenker at dette ikkje alltid kan gå opp …?

I butikken ser eg prisar som verkeleg skrik at eg lever i eit velferdssamfunn. Lammesteik hos Spar – 229 kroner kiloen. Sjå det ja, då snakkar vi berre om differanse på 222 kroner inntekt mellom meg og butikken, i beste fall. Men så er det nok slik, at uansett kor billeg ein gjer lammesteika, vil den likevel ikkje gå som «hakka møkk». Vi treng ei utviding av bruksområdet til sauekjøt.

Tidlegare i veka kunne vi lese artiklar om bønder som fekk litt lommerusk for sine sauer, og ein av dei måtte grave djupt i same lomma for å kunne kjøpe dyra tilbake etter slakt. Eg er redd dette tek motet frå kvar ein ung odelsgut og -jente.

Nortura er bonden sitt selskap. Merkeleg då at dei betalar oss så dårleg, men tener, bokstavleg talt, feitt på dyra våre. På siste reis mot Nortura bør vi kanskje byrje å gjete sauene våre gjennom Førde sentrum for å sleppe bompengar. Pengar spart er pengar tent. Det kunne blitt den nye Førdefestivalen.

Frå 2013 til 2016 vart det lagt ned 2662 gardar, dette tilsvarer meir enn to gardsbruk kvar dag i denne treårs-perioden. Ganske vilt å tenke på. I Noreg har vi 28 000 husdyrprodusentar i 2017, og desse skal altså mate heile Noreg?

Å vere bonde i dag kan snart samanliknast med frivillig arbeid, og då er det jo litt dumt at det nye statsbudsjettet nyleg la opp til å kutte heile «Post 1138 Støtte».

 

SUPER-MENNESKA

Eg forstår det ikkje. Småbornsforeldre. Er dei i det heile menneske? For nokre år tilbake kjende eg meg heilt klar. For ikkje å snakke om at tida mi rann ut! Eg var 23 år. I dag er eg 27 år, og har ikkje nok armar og bein til å gjere det eg skulle ha gjort.

Eg går på jobb, dette tek jo ein ganske stor bete av dagen. Etter jobb, må ein jobbe meir, med saker og ting ein ikkje fekk gjort på jobb. Eg tek litt utdanning på sida. Så heimebana – sambuar og 100 vinterfora sauer, ein hest og ein hund. Når kjem teknologien som gjer at vi kan dele oss opp i fleire personar?

Småbornsforeldre. Korleis greier de det? Har de funne opp finurlege måtar å gje døgeret fleire timar på? Ver så venleg å del hemmeligheten dykkar med meg! Eg ser småbornsfar og mor, fikse og ordne, køyre, handle, leike og smile. Ja, for de smilar – endå de heilt sikkert må vere utsletne. Kva er dykkar hemmelege våpen?

Eg er ingen morgonperson. Når eg stiller vekkarklokka om kvelden, likar eg at den svarar «Denne alarmen er angitt for åtte timar og fem minutt frå no». Gje meg skjønnheitssøvnen min, og du får i retur ein person som ikkje bit av deg hovudet om morgonen.

Min morgon i dag, var det som verkeleg sette ting i perspektiv. Litt uforutsett for meg, hadde «gardsbestyraren» tenkt at eg skulle hjelpe han å flytte nokre av dyra våre før eg kunne fare på jobb. Med sauer rundt meg på alle kantar, brølar eg av frustrasjon når eg innser at morgonen min ikkje blir som tenkt. Eg får ikkje tid til å somle meg klar på badet. Istaden blir det ein rask dusj. Så rask, at når eg er ferdig å tørke meg etterpå, sveittar eg enno. Èin kaotisk morgon for meg, kvardag for dykk.

Småbornsforeldre, eg ser dykk. Med stoisk ro i kaoset. På matbutikken, i bilen, ved middagsbordet, leksehjelpa. De er mine førebilete. Er det håp for meg? Eg har allereie meldt meg inn i Støttegruppa for B- menneske på Facebook.

 

Den lokale utøvaren

Kikcoff! Neidå, avspark er sjølvsagt ordet eg er ute etter. Vekk med ruskete SMS-språk og engelske erstatningsord. Ser de noko av dette gjenta seg hos meg dei neste seks månadane, skal de få lov å ta meg på det. Dette er avsparket mot eit nytt tilvære. Beiteskifte, etter nesten seks år bak lukka dører i Gjensidige Bank til frittgåande journalist – denne sjansen tek eg ikkje for gitt. Eg vil gjere mitt beste for å underhalde, informere og blidgjere deg i nokre månadar framover.

Å vere den einaste lokale i denne flotte gjengen med praktikantar ser eg på både som ei gåve og ei forbanning. Forventningane kjennest skyhøge ut. Eg er vaksen opp på gard i Gaular og har fått Firda inn med morsmjølka, men ivra ikkje særleg etter å lese avisa i oppveksten. Unntaket var då eg skulle leggje ho som skilje i papirsekkane med saueull. Du veit. Når både far og sau står der med eit ilskt blikk og ynskjer at ting skal gå litt radig, medan du tenkjer at du helst vil pusse ein ulv på dei. Eg veit betre no. Ikkje berre les eg Firda kvar dag, men sauebonde er eg attpåtil.

Gåva er at eg har kjentfolk kring meg som kan hjelpe meg med tips og idear. Og at eg truleg kan navigere rundt i trivselsfylkets krikar og krokar kjappare enn mine tilreisande medpraktikantar. Journalistikk er ingen konkurranse, men hadde det vore slik, håpar eg i alle fall at de sunnfjordingar ville gjort som de plar gjere i slike situasjonar – heie på den lokale utøvaren.