Thomas Vie Nordeide

Thomas Vie Nordeide (32) voks opp i Fyllingsdalen i Bergen, men har også sterke røter i Førde. Praktikant på Nynorsk Avissenter, kull 10. Foto: Bent Are Iversen

DIGITAL PÅSKE

Påska er over for denne gong, og knallvêret har blitt erstatta av snø, regn og anna elende. Med solbrente nasar kjem folk tilbake på jobb etter å ha hatt ein etterlengta ferie med familien. Kos, skiturar, blå Swix, Kvikk-Lunsj og appelsin er stikkorda.

Men høgtider gir også gode moglegheiter for å feite opp bildekontoen på sosiale medium. «Er det ikkje på insta, har det ikkje skjedd», er mantraet. Dette gjeld spesielt i påska.

På skiturane treng ein minst tjue stopp i timen for å ta bilde av naturen, familien og ein sjølv. Då får ein sjølvsagt også sjansen til å få vist fram den nye vinterjakka og dei nye langrennsskia – alt med rosemåla filter på Instagram.

No har det gått så langt at mange har med nye familiemedlemar ut på tur: selfie-stenger eller i verste fall dronar med kamera: Ein flygande robot som virrar i luftrommet over familien for å dokumentere at ein jaggu har det koseleg, sjølv om ein ikkje får det med seg.

Når ein først er inne i hytta, blir skistavane fort skifta ut med mobilen. Då er det gjerne tal på «likest» og kommentarar på bilda frå turen ein borar auga fast i. Til og med høgdepunktet brettspel blir erstatta av digitale variantar. I staden for å sitte rundt bordet i full konsentrasjon for å bli eineeigar av monopolpengane, sit ein med kvar sin mobil og speler – gjerne mot folk som ikkje er til stades. For oss som er allergiske mot appelsinar og skiturar, er det gjerne berre dette påska består av.

I ein elles digital kvardag, der ein grip etter mobilen etter tre sekund med stille, bør høgtidene brukast på familien. Så til neste gong skal i alle fall eg på digital avrusing: Mobil og nettbrett blir liggande urørte. Høgtida skal nytast analogt. Viss det går.

OPE BREV OM SKRYT

Alle kjenner til dei, dei fleste har late seg irritere. Dei elskar seg sjølve, dei har inntatt og erobra sosiale medium og vi har endåtil ein ekstremvariant i det kvite hus. Vi snakkar om skrytarar. Ikkje om dei som skryter litt hist og pist. Det må vere lov. Dei det er her snakk om, er dei som har gjort skrytegjerninga til ein sentral del av identiteten sin, dei vi hadde sendt til verdsmeisterskapen i å snakke vel om seg sjølv.

Det store spørsmålet i vår tid – om det har blitt meir skryt, eller om det berre er meir synleg i dag – får vente til ein annan gong. Her kjem i staden ei oversikt over dei verste typane skrytarar.

Først ut (sjølvsagt) er dei som kombinerer skrytet med pølsevev. Dei tok lappen på barneskulen, dei kan halde pusten i minst fire timar og kvar jul finn dei heile posen med mandlar i grauten. Desse er som regel så høge på seg sjølv at dei korkje får med seg høglydte sukk eller like høglydt augehimling frå dei rundt. Desse er verst.

Så kjem den velkjende snikskrytaren. Denne varianten pakkar skrytet inn i noko som tilsynelatande er negativt. «Åh, det er så kjipt at eg knakk foten då eg feira at eg vann i Lotto. Det gjer skikkeleg vondt. Eg nemnde at eg vann i Lotto, sant?». Imponerande.

Til sist, men eigentleg før dei første, finn vi dei som alltid skal vere betre: Konkurranseskrytarane. Har du ti fingrar, har dei elleve, har du det vondt, har dei det verst. Har du to av dei på same stad, vil det ingen ende ta, og du blir fort vitne til ein eskalerande, og ikkje minst fascinerande, skrytekrig.

Vi vanlege dødelege treng fred. Kva er løysinga? Ei moglegheit er å ignorere det. Ei anna er å få jantelova inn i straffelova. Eg stemmer for det siste.

TRAFIKKEN I FØRDE – MINUTT FOR MINUTT

Eg hadde store forventingar om tilværet som bilist i Førde. For ein som ikkje er særleg glad i dei bergenske trafikkforholda, skulle det no blir andre bollar. Det blei det, men ikkje slik eg hadde tenkt.

Vi må først ta ein avkøyrsel inn til Bergen, Nordens trafikale Aleppo. Her er det kaos, og vegmønsteret er utforma i spørsmålets teikn. Det er til dømes smått imponerande at ein må rundt heile byen om ein berre skal 200 meter i luftline. Og korleis det plutseleg kan vere einvegskøyring der det for ein augneblink sidan var to felt, får høgare makter forklare.

Om du ikkje er kjend i Bergen og skal ut av byen, så seier eg lukke til – skiltinga kan ikkje beskrivast som noko anna enn mangelfull og forvirrande. Det gjeld for så vidt også for dei som har mykje fartstid på vegane der. Legg ein til bilistar som har som styrande prinsipp om at ingen skal forbi, så trur eg bildet er komplett. Dette er stressande. Det er dette eg er vand med.

I Førde er det annleis. Mannsaldrar i kø i Bergen er erstatta av relativ ro. Her kan ein køyre i ro og fred utan at bilen bak på død og liv skal vere to millimeter bak ein. Då eg la ut på mi første ferd i Førde-trafikken, tenkte eg: «Dette er meir meg». Det varte i omtrent tre og eit halvt minutt. At nokon køyrde i 20 i 40-sona, var alt som skulle til før bergensarbilisten i meg tvinga seg fram.

Men eg har observert, og eg har lært: blinklyset til høgre skal alltid vere på, og ein skal bremse ned til maksimalt tre kilometer i timen før ein skal svinge inn til Handelshuset. Her i fylket tek ein seg tid. «Skal berre ete først», seier dei om sunnfjordingane. Eg visste ikkje at dette også gjeld midt i lyskryss.

Attende til nynorsken

«Hugs bytekle» stod det på ein lapp eg fekk for litt sidan. Forundringa spreidde seg. Eg hadde høyrt om byfjella og bymarka, men dette var heilt nytt; «tekle?» Det tok ikkje mange sekund før eg forstod kva dei eigentleg meinte – eg er trass alt sunnfjording, halvt vel og merke.

Dette er eit kort, men godt døme på språkforvirring. Det gjorde meg irritert. Her hadde eg trava rundt på Vie i barndomen då vi var på vitjing til besteforeldra mine, og med tre år på Hafstad vidaregåande tenkte eg at eg hadde taket på nynorsken. Eg tok feil.

Etter vidaregåande reiste eg attende til Bergen for å studere. Noko hadde forandra seg: Dialekten min var no ei blanding av førdedialekt og bergensk, noko som fekk fleire til å konstatere at eg måtte vere frå Florø. Etter kvart vart talemålet bergensk att, og pennen byrja sakte, men sikkert å skrive bokmål.

Det vart ikkje betre av at eg har ein litt for velutvikla trong til dialektherming. Austevollske perler som «nyglo», «sytsjaskytsjen» (ikkje spør meg korleis ein eigentleg skriv det) fann raskt vegen inn i språkdrakta. Eg fann diverre raskt ut at måten vi snakkar på, påverkar måten vi skriv på. Studiebyen Bergen er med andre ord eit eldorado for dialekthermaren, men ikkje fullt så bra for den som vil skrive slik ein gjer her i fylket. Dialektforvirra er eg no tilbake – førebels mellombels. Ønsk meg lukke til.