Vetle Mikkelsen

Vetle Mikkelsen (21) kjem frå Odda, men har budd dei to siste åra i Bergen. Praktikant på Nynorsk Avissenter, kull 10. Foto: Bent Are Iversen

Heilt Greitt Med Feitt

Som samfunn er vi nærast sjukleg opptekne av korleis feite folk lever liva sine. Så snart du er over ein viss feittprosent, vert kroppen av allmenn interesse. Folk har plutseleg meiningar om kva og kor mykje du et, aktivitetsnivået ditt, kva du bør kle deg i, og om du har «lov» til å gå i berr overkropp om sommaren.

«Feite folk promoterer ein usunn livsstil» vert det sagt. At det finst slanke folk som drikk kvar helg, og som et hamburgar og grandiosa fleire gongar i veka, er ikkje så viktig. Dei er trass alt ikkje feite.

Men uansett om slank og feit hadde vore synonym til sunn og usunn, noko som ikkje er tilfelle, kvifor skulle det bety at helsa mi er ei allmenn sak? Helsa mi er mi, og berre mi.

2017 var eit stort år for meg. Det var året eg byrja så smått å vera glad i meg sjølv, kanskje for første gong nokosinne. 2017 var året eg byrja å skjønna at det å vera feit, faktisk ikkje er verdas ende.

I månadane etter denne openberringa gjekk eg ironisk nok ned 20 kilo. Korleis heng det i hop? Eg hadde nemleg prøvd å gå ned i vekt fleire gongar tidlegare, då med ganske dårleg resultat.

Psykisk helse og fysisk helse går hand i hand. Det var, overraskande nok, ikkje sunt å gå rundt og hata kroppen sin heile tida, verken for den psykiske eller fysiske helsa mi. Det konstante jaget etter å verta slankare, hindra meg rett og slett i å ta skikkeleg vare på kroppen min.

No er eg meir aktiv, og eg et sunt og variert. Eg er framleis feit, men det går faktisk heilt greitt. Eg tek vare på kroppen min, ikkje fordi eg vil bli tynnare, men fordi eg er glad i den.

Bodskapen min er vel ganske enkel:

1) Gi litt meir blaffen i kva andre folk meiner om kroppen din.

2) Ikkje diss feittet mitt, det dissar nemleg fint av seg sjølv.

Nazisme er noko drit

Året er 2012. Nicki Minaj, One Direction og Carly Rae Jepsen toppar listene. Verda skal visstnok snart gå under, og Vetle (16) er på klassetur til Tyskland og Polen. Sarte sjeler bør nok stoppe å lese etter dette avsnittet.

Klassen har nettopp vore på ein rundtur i Berlin, der vi har fått gjere litt som vi ville. No er det tid for den meir alvorlege delen av turen, sjølve hovudgrunnen til at vi er her: Å kome andlet til andlet med følgene av nazisme og rasisme.

Vi blir vist rundt i Sachsenhausen. I dr. Mengele sitt laboratorium, fortel tidsvitnet om grufulle eksperiment på tvillingar. Stemninga er nedtrykt. Tidsvitnet spør om eg treng ein pause. Eg er visst ganske bleik i andletet. Ja, eg treng vel kanskje ein pause. Det er trass alt ganske tunge greier vi skal fordøye. Eg blir fysisk dårleg berre av tanken, merkar eg.

Då vi kjem til kvinneleiren Ravensbrück, blir eg igjen ved bussen. Eg er framleis ikkje heilt i form. Det er som om eg vert heimsøkt av stygge- dommen som vart utført her, av nazistane sine ugjerningar.

Det er usikkert kor lenge dei andre er borte, men det kjennest som fleire timar. Det verker i magen. Luft, sannsynlegvis.

Eg tek sjansen på ein fis, sidan det ikkje er andre folk på plassen. Det er då det skjer. Det var ingen fis. Eg drit. Eg drit meg ut, bokstaveleg talt, midt i ein konsentrasjonsleir i ingenmannsland.

Har du nokon gong sett ein strandkrabbe? Det må ha vore omtrent slik eg såg ut, der eg gjekk sidelengs mot resepsjonen og stotra på gebrokkent tysk: «Wo ist das Toalett?»

Vel inne på toalettet herskar det ingen tvil: Det er ikkje berre nazismens spøkelse som heimsøker meg i dag, men også spøkelset til den gulasjen eg kjøpte på gata i Berlin tidlegare i dag.

Eg lærte to viktige lekser den dagen:

1) Ikkje kjøp gulasj på gata i Berlin.

2) Nazisme er noko drit. Bokstaveleg talt.

KeisARENS NYE ORD?

Dei siste to åra har eg vore student ved Universitetet i Bergen. Eg har kanskje lite å vise for desse to åra, men du kan jo sjølv prøve å fokusere på kjønnsdiskurs og materialitet, når du får ein halvliter for 40 kroner berre nokre meter frå lesesalen? No trur du kanskje eg skal snakke om hobbyalkoholisme i studentmiljøet, men nei, eg skal snakke om noko mykje farlegare: Akademisk språkbruk.

Det har ofte vore snakk om kor alvorleg det er at rundt ein av fem norske elevar går ut av skulen utan å kunne lese og skrive skikkeleg. Det ein ikkje har fokusert så mykje på, er den delen av elevmassen som går vidare til høgare utdanningsinstitusjonar, og som der lærer seg å skrive eit språk som resten av befolkninga slit med å forstå.

Ein har naturlegvis visse fagomgrep som er vanskeleg å omsetje til norsk på ein god måte. Det er ikkje desse orda det er snakk om. Det som det er snakk om, er dei tallause framandorda som vert nytta for å pynte på språket, og nokre gongar for å skjule at ein ikkje eigentleg veit kva ein pratar om.

I staden for «omgrep», snakkar ein om «termar», i staden for å snakke om noko som er «tilsvarande», snakkar ein om noko «ekvivalent». Eksempla er mange, og resultatet er som oftast det same: Ei språkdrakt som i beste fall er dårleg norsk, og som i verste fall er framand for folk flest, eller tek merksemda bort frå kva teksten eigentleg handlar om.

Eit av grunnprinsippa i det offentlege utdanningssystemet er at kunnskap er eit gode som skal vere tilgjengeleg for alle. Men med den språkdrakta akademikarar flest kler seg i, endar ein opp med eit samfunn der kunnskap og forsking berre er tilgjengeleg for visse grupper.

Dei siste åra har ein likevel sett ei utvikling der fleire stiller spørsmål ved bruken av framandord både i akademia og elles i samfunnet. Kanskje nokre vil sjå seg nøydde til å «adaptere» eit enklare språk i framtida?

Frå hat til hugnad

Det at eg skriv nynorsk, kjem ikkje som ei overrasking på dei fleste eg møter. Som ung mann frå Hardanger er det sjølvsagt at eg skal skrive nynorsk. Like sjølvsagt som at bergensarar er høglydte, og at sunnmøringar er gjerrige, er det at hardingar elskar nynorsk nesten like mykje som dei elskar sterk eplesider. Men for meg var altså historia opphavleg ganske annleis.

Året var 2002. Eg skulle byrje på Odda barneskule og måtte difor velje norsk hovudmål. Sidan eg alltid har vore glad i å lese, verka det ganske naturleg å velje bokmål. Eit språk med ordet «bok» i seg, måtte jo trass alt vere gode greier. Dimed var det gjort, og eg vart del av eit av dei meir radikale parallellsamfunna i verda: Hardingar som skriv bokmål.

Dei neste åra lærte eg og klassekameratane mine å hate nynorsk, eller «grautmål» som vi kalla det. Utan å vite det sjølv blei vi dradd inn i ein årelang feide mellom bønder og industriarbeidarar – ein strid mellom nynorsk og bokmål.

På vidaregåande, etter ei årrekke der eg hata nynorsk, byrja eg så smått å endre meining. Etter kvart som kjærleiken min til norskfaget blømde, utvikla eg òg ein kjærleik til nynorsken. Mot slutten av skuletida skifta eg hovudmål, og det var då eg verkeleg fann den språklege identiteten min, og plassen min i samfunnsdebatten.

Tre år seinare sit eg i Førde og er praktikant ved Nynorsk avissenter. Artig korleis ting blir til!