Marte Husabø

Frykta for automaten

Om nokre knappe månader kan eg og førarkortet mitt feire ti år saman. I ti år har det vesle rosa kortet hatt ein fast plass i lommeboka mi. Omgitt av bankkort, kvitteringar og lommerusk har det nok hatt det fint. Etter at eg forlét barndomsheimen i 2011, har det blitt brukt utelukkande til éin ting. Legitimasjon på byen.

Eg hugsar godt dagen eg hadde oppkøyring. Det var tidleg på morgonen ein mørk novemberdag, og den første snøen hadde lagt seg på vegane. Eg tenkte: «Yes! Då slepp eg å køyre så fort som eg eigentleg må». Hadde det ikkje vore for mamma og pappa, som nærast tvinga meg ut i bilen, hadde eg garantert ikkje køyrt bil i dag. Eg syntest det var skummelt å skulle ferdast på vegane. Eg var rett og slett livredd for å drepe både meg sjølv og andre.

Med dette som bakteppe seier det seg kanskje sjølv at eg berre forbatt lærekøyringa med éin ting. Stress. Midt i ein ubehageleg situasjon hjelpte det heller ikkje at kjemien med køyrelæraren var totalt fråværande. Då oppkøyringa var gjennomført, var eg lykkeleg over å få sleppe å sette meg inn att i bilen med to sett gass og brems.

Litt etter litt auka sjølvtilliten min i trafikken. Jo fleire mil eg la bak meg, jo betre vart køyringa. Det var til og med kjekt! Så skjedde livet. Eg flytta til ein by, utan bil. Åtte år seinare kunne eg telje talet køyreturar på to hender. Nok ein gong var det skummelt å skulle ferdast på vegane.

At eg måtte køyre bil i Førde, var det eg grua meg aller mest til då eg flytta hit. Å i tillegg køyre bil med automatgir, gjorde det heile ekstra skummelt. Som ein ekte krisemaksimerar har eg sett for meg mang ein situasjon som kunne oppstå i vegkryss og langs smale vegar. Så langt har det gått heilt fint.

Eg harforstått at mengdetrening er det som gjeld. Sjølvtilliten på vegen vert betre for kvar dag som går. No køyrer eg til og med rundt i eigen bil – det hadde eg ikkje trudd for nokre månader sidan. Det er berre til å, bokstavleg talt, gasse på. Men ein ting er framleis sikkert. Kjem eg ut for kolonnekøyring – då snur eg.

Jakta på ao-en

For åtte år sidan pakka eg jenterommet ned i to koffertar og flytta til Bergen. Norge sin andre største by skulle invaderast av nok ein enkel og stillfarande sogning – isolert mellom høge fjell og lange fjordar. I løpet av mine 19 fyrste år på planeten hadde eg aldri opplevd å ikkje bli forstått. Dette skulle kjapt endre seg då eg flytta utanfor fylkesgrensa.

Eg fekk meg tidleg deltidsjobb på ein matvarebutikk, ved sida av studia. Ein av dei fyrste dagane i jobben sat eg i kassen. «Hei», sa eg medan eg slo inn brusen som låg på bandet. «Da bli seukjan krone», sa eg og smilte. Blikket kunden sende meg i retur, kjem eg ikkje til å gløyme. Han forstod meg ikkje. «Det blir sytten kroner», la eg fort til. Han betalte, og forsvann.

Nokre veker seinare var det ein annan kunde som lurte på kvar kjøtdeigen var. Eg peika og forklara, og viste veg mellom reolane. Kjøtdeigen vart lokalisert, ho sa takk og følgde opp med: «Er du frå Island»? Då var det min tur å sende blikk. «Eg er frå Norge», sa eg og snudde ryggen til.

Litt etter litt forsvann dei karakteristiske lydane i sognedialekten min. Eg seier ikkje lenger seukjan, akjan og nikjan, pao, stao og gao. Eg seier no sytten, atten og nitten, på, stå og gå. Talespråket mitt er blitt normert. Enkelt og greitt for å bli forstått og sleppe å forklare kva eg seier.

Etter at eg flytta tilbake til trivselsfylket, er eg blitt meir bevisst på mangelen av desse lydane. Eg er lei meg for at ao-ane ikkje lenger ligg naturleg på tunga, slik som dei ein gong gjorde. I Bergen handla det om å bli forstått, men no kjenner eg på at ein viktig del av identiteten min er vekke. Å vera stolt av dialekten sin er jo så viktig!

Eg har bestemt meg for å ta tak. Eg startar i det små og har lova meg sjølv at alle meldingar og kommunikasjon i sosiale medium skal gå på ekte sognamaol. Deretter skal det trappast opp, og eg håpar lydane eg er så glad i, dukkar opp att i talespråket mitt etter kvart. Så får det berre vera at enkelte ikkje fustaor.

Med livet i veska

Ei av mine gode venninner er mitt store forbilde når det gjeld morgonrutinar. Ho hoppar utkvilt ned i tøflane når den første alarmen ringer, tenner levande lys og kosar seg med nytrekt kaffi før resten av nabolaget har gnidd søvnen ut av augo. Dette gjer ho kvar einaste dag, før ho tuslar roleg mot arbeidsplassen, med radiofrukosten på øyra. For å seie det mildt er ho mi rake motsetning.

Kollegaene mine i Bergen etterlyste meg aldri før det hadde gått minimum ti minuttar. Dei visste at Marte, ho kjem inn døra om lag kl. 08.06 med sovesveis, ein halv banan i kjeften og sveittebart som pipla fram då eg pila så fort eg berre kunne gjennom Nygårdsparken. Ti minuttar seinare enn eg i utgangspunktet hadde planlagt.

Januar kvart år vert starta med blanke ark og ein nøye utarbeidd plan for å få betre tid på morgonkvisten. Eg har vel i snitt greidd å halde meg til planen i rundt tre veker, før det meste er gløymt.
Noko av grunnen til at eg har problem med å komme meg ut døra i tide, er truleg at eg har blitt bortskjemt etter fleire år i ein stor by. Med arbeidsplassen 15 små minuttar vekke frå heimen, og bussar som går «heile tida», har eg vel tenkt at eg treng mindre tid på å komme meg av garde, enn det eg i realiteten faktisk har hatt bruk for.

Det tok meg ikkje lang tid før eg skjønte at det ikkje var mogleg å halde fast ved mine gamle synder i Førde. Det tek 57 minuttar å gå til jobb, og bussen går ein gong i timen. Med andre ord har eg ikkje mykje val – bussen som går kl. 07.28 må eg nå. Som tidlegare år, starta eg januar med friskt mot og god tid. Men no, tre veker seinare, er eg visst tilbake til utgangspunktet.

Så langt kan eg vel seie at livet i Førde ikkje har endra morgonrutinane mine noko særleg. Men eg kjem i alle fall fram til jobb i god tid – framleis med bananen i kjeften. Men nytt av året – også med hårbørsten, ansiktskremen og maskaraen lett tilgjengeleg i veska. Sjølvsagt pakka kvelden i førevegen, fordi eg veit at tida går altfor fort før kl. 08.00.

Skrekkblanda eventyr

Hadde du spurt 18 år gamle Marte om kvar ho kom til å vere 9 år fram i tid, hadde nok Førde vore langt, langt nede på lista. Då eg var ferdig med vidaregåande, var det uaktuelt å bli verande i fylket. Eg var lei av stillheita, folka og det berykta bygdedyret. Eg skulle erobre verda, og sette meg på første fly til New York – byen som aldri søv. (Det gjorde for så vidt ikkje eg heller, då eg budde like ved ein brannstasjon).

«Vegen vert til medan ein går» har eg høyrt, og jammen er det i Førde eg no har enda opp. Eg har fått permisjon frå jobb, katten er levert heim til «fosterforeldra» mamma og pappa i Sogn, og leilegheita mi i Bergen er bytta ut med 12 kvm på Vie.

I Bergen har eg trivest godt. Kjekke folk, fine omgjevnader og berre ein liten svipptur på Sognebåten om heimlengselen skulle bli for stor. Likevel er det noko som har mangla, og eg har aldri greidd å legge frå meg tanken om å lære å skrive som ein ekte journalist. Når sjansen baud seg i Nynorsk avissenter, var eg derfor ikkje vond å be.

Med skrekkblanda fryd skal eg no få prøve meg på det eg alltid har villa lære. Å leite etter dei gode sakene, å heve nysgjerrigheita til eit nytt nivå. Eg har spissa både blyanten og øyra, og hoppar no rett ut i eit ukjent landskap. Så står det att å sjå om trivselsfylket lever opp til namnet sitt. Eg håpar audmjukt at eg kjem til å lande med begge beina godt planta på bakken, slik som ein ekte sogning sjølvsagt gjer.