Emma Johnsen Rødli

Emma Johnsen Rødli frå Brønnøysund er praktikant i Nynorsk Avissenter sitt 13. kull hausten 2019. Foto: Bent Are Iversen

Å møte rettskrivinga i døra

Som språknerd over alle språknerdar er det vel berre naturleg at eg fortset Skrivekløa med nok ein anekdote om språk. Tredje på rad – hat-trick!

Og denne gongen skal det handle om å vere høg på sine eigne kunnskapar.

Eg likar å påstå at eg har ei ganske god oversikt over rettskrivingsreglane og grammatikken i skriftspråket. Og det skulle vel berre mangle, for eg kan ikkje tenke meg at mange brukar Nynorskordboka, Korrekturavdelingen og Språkrådet sine nettstader meir enn meg. Dessutan har eg ein femårig grad innanfor språk, som også burde kunne komme meg til nytte.

Slik har eg også vorte sjølvutnemnd språkvaskar og korrekturlesar blant praktikantane i Firda. Eg les gladeleg igjennom tekstar som andre har skrive, kommenterer og retter. Kjem eg borti eit ord eg er usikker på, så slår eg det opp. Slik kan eg også med rimeleg sikkerheit komme med anbefalingar og korreksjonar.

Tidlegare denne veka fekk vi praktikantane ein gjennomgang av vanlege feil vi gjer. «Middel» vart trekt fram som eit ord med høg bøyingsfeilrisiko. Og jammen hadde ikkje eg retta feilskrivinga av «middel» i ein av mine medpraktikantar sine tekstar berre dagen før! Det er visst ikkje alle som veit at store summar av pengar i ubestemt fleirtal står uforandra: eit middel – fleire middel.

Tenkte eg. Med halen mellom beina måtte eg innrømme at det var eg som hadde skrive om forfattaren si riktige bøying, «midlar», til «middel», i god tru om at det var riktig bøyingsform.

Ei påminning om at eg er ikkje er udødeleg, kjem nok berre denne høgtflygande rettskrivingsguruen til gode. Vondt i stoltheita gjer det likevel.

Språkforvirring på bussen

Eg er språknerd. Eg elskar språk og alt som er språkrelatert: enten det er snakk om språkhistorie, språkpolitikk, grammatikk, rettskriving, dialekter – eg kastar meg inn i diskusjonen uansett. Ei av dei mange språklege hjartesakene mine er at vi skandinavar, vi bør kunne forstå kvarandre. Eg blir trist av nordmenn som reiser til Danmark og snakkar engelsk, og hallingdølar som flyttar til Oslo og legg vekk dialekta si. Det burde ikkje vere naudsynt, for dei skandinaviske måtane å tale på er til sjuande og sist variantar av same språk.

Likevel opplever eg at folk rundt meg reagerer med overdriven overrasking når dei høyrer eit dialektord dei ikkje kjenner. Dei gjer gjerne eit stort poeng ut av at dei ikkje forstår, og av kor annleis og brei dialekta til andre er. Då tenker eg at vi som har norsk som morsmål burde vere i full stand til å tolke oss fram til tydinga av dei fleste dialektord, utan så mykje oppstyr. Vi er rusta med ei språkkjensle, og ho kan hjelpe deg når du lyttar, tolkar og tenker over om du har høyrt noko liknande før. Språkkjensla kan du bruke på alle skandinaviske språk, og i tillegg kan ho vere til nytte på dei fleste germanske språk.

Derfor vart eg oppgitt då eg stod på flybussen til Førde og prøvde å spørje sjåføren kva stopp eg burde gå av på, på helgelandsdialekta mi. Sjåføren stussa, og eg gjentok meg. Han skjønte framleis ikkje kva eg sa, og eg gjentok meg nok ein gong. Slik heldt vi på i tre-fire rundar, mens eg irriterte meg over sjåførens manglande forståing. Eg kunne ikkje gi meg og forlate sjåføren med uforretta sak, for det er jo berre å bruke SPRÅKKJENSLA: Vi nordmenn er vel ikkje som danskane? Språket vårt svinn ikkje hen i det utydelege og nærmast meiningslause. Då sjåføren endeleg forstod kva eg spurde om, svarte han – til mi store forskrekking og audmjuking – eit eller anna eg ikkje forstod. Etter all svikten i kommunikasjonen torde eg ikkje be han gjenta seg. I staden gjekk eg dukknakka til setet mitt, etter ein augeblink å ha vurdert å gjere som Harald Eia: gripe sjåføren desperat i skuldrene, riste han og seie, med trykk på kvar staving: «Vi forstår hinanden ikke!».

Nordlending i nyorskland

Her sit eg i Førde, ein by eg aldri hadde drøymt om at eg skulle bu i. Eg er nordlending og har budd dei siste sju åra i Trondheim. Og endå avstanden frå Trondheim til heimstaden min er den same som frå Trondheim til Førde, opplever eg den sistnemnde reisa som uendeleg mykje lengre enn den fyrste. Stiane frå Trøndelag til Førde er kanskje ikkje så veltrødde?
Eg er på ukjend mark, og ein nordnorsk «alien» blant alle vestlendingane. For dei fleste av medpraktikantane mine er Førde, Sunnfjord og Sogn og Fjordane kjente område, men for meg er desse stadnamna dei einaste eg kjenner i heile fylket.

Og det er ikkje berre staden som er framand for meg: Eg som kjem frå tjukkaste bokmålsland, skal no bade i nynorsk. Og forstå meg rett: Eg er ein språknerd og har brukt dei siste seks åra av livet mitt på å studere nettopp språk. For meg er det eit privilegium å endeleg få bruke eit språk som eg føler vart frårøva meg frå barndommen av. Nynorsk er likevel eit framandspråk eg har lært meg i vaksen alder, ikkje eit morsmål eg har tileigna meg intuitivt frå barnsbein av.

Og så er det jo det med banninga, då. Eg må halde tilbake og halde igjen, for eg skjøner jo at det å banne som eg gjer i Nord-Norge, vil få ein annan verknad på kontora til Firda enn heime. Her trengst med andre ord litt integreringsarbeid.