Peder Skjelten

Peder Skjelten frå Brattvåg er praktikant i Nynorsk Avissenter sitt 13. kull hausten 2019. Foto: Bent Are Iversen

Med min hær

Korleis har eg hamna her? Korleis har nokon i det heile tatt hamna der dei er, og korleis veit dei det er der dei skal vere, om det er meint at nokon skal hamne ein stad.

Eg hadde ikkje trudd eg skulle hamne her, men eg veit ikkje kor det var eg trudde eg skulle hamne.

Fleire hamnar ikkje langt frå der dei startar, nokre jobbar på det same sjukehuset dei blei fødd. Mange hamnar ikkje der eg er no, i slutten av 20-åra, dei droppar ut av både studie, arbeid og livet før det.

Nokre hamnar akkurat der dei skulle ønske dei hamna. Den amerikanske presidenten sit i akkurat det kvite huset han planla å hamne i.

Nokre har krunglete vegar å gå for å hamne der dei hamnar. Den mest ekstreme av dei var Napoleon. Napoleone di Buonaparte blei fødd på den franske øya Korsika i Middelhavet , som var italiensk berre to år tidlegare. Han reiste til fastlandet for å studere, og gjennom år  med uro etter den franske revolusjonen såg han og familien sitt snitt, og han hamna på kongetrona, som han gjorde om til ei keisartrone i Paris.

Keisardømet til Napoleon stod for mykje uro og ustabilitet på det europeiske kontinent. Etter eit mislykka felttog til Russland blei han fråtatt laurbærkransen og keisartrona, og hamna på øya Elba i Tyrrenhavet 30. mai 1814. Det skulle han ikkje trudd!

20. mars 1815 i Paris. Etter ni månadar på Elba går Napoleon på ny inn i den franske hovudstaden. Nok ein gong blir han satt på keisartrona, og nok ein gong fører det til ein periode av uro, krig og millionar daude. Nokon lærer aldri.

På ny blir han sendt i eksil, til øya Sankt Helena i Sør-Atlanteren utanfor kysten av Afrika.

Dit hadde nok aldri Napoleone di Buonaparte frå Korsika trudd han skulle hamne, men han burde ha visst: kystfolk gjer det ikkje godt i innlandet, og uansett kor mykje vi kjempar mot det, blir vi dratt ut mot havet, eller hamna.

Eg har hamna i Førde. Ikkje blir eg kalla keisar, endå, og ikkje ligg det millionar av daude franske og russiske soldatar frå Brattvåg til Førde på grunn av meg. Framleis kjenner eg dragninga mot havet.

Tid for tid

24 timar i døgnet er ikkje nok. Hadde eg hatt 12 timar til slik totalen blei 36 skulle eg vore nøgd.

Det blei sagt at overgangen frå arbeidsdagen som student til journalist ville vere hard, det var eg førebudd på. Ingen sa noko om timane som forsvinn.

24 timar i eitt døgn, sju til søvn, åtte til arbeid. Då står det att ni timar i døgnet, men som alle før meg har lært må datamaskinen fiksast, bilen må på reperasjon, mathandel på butikken, pendling til og frå alle stadar eg skal. Smular er også brød.

Difor har det vore eit kultursjokk å kome til Førde. Eg var innstilt på at Sunnfjord og Sunnmøre skulle vere like, men på eitt område er dei som dag og natt.

Tida går like raskt i Sunnfjord som elles i verda, men sunnfjordingar har likevel meir av den. Det er som om alle er i feriemodus. Eg kan for første gong kjenne på korleis kelnerane på restaurantar i Spania har det, når dei spring fram og tilbake mellom bord for å ta bestillingar frå treige nordmenn på ferietur, medan dette er deira mest intense arbeidsdag.

Det største sjokket kom på butikken. Eg stod med ein full matkorg, for eg fyller alltid opp matkorga når eg handlar slik eg sparar tid på å gjere det sjeldnare, og såg minutta rase frå meg. Eg hadde hatt ei treningsøkt om morgonen, jobba heile dagen, og skulle no ordne inn råvarene for sju dagar. Tida gjekk frå meg. Eg kjente eg kom til å få knapt med tid til å lage den gode, sunne middagen, ta meg tid til vennar, ringe familien, og å lese den boka eg ikkje hadde hatt tid til tidlegare i veka. Då eg la første varen på rullebandet såg eg  ein mann med dagens avis bak meg. For å hjelpe han å få det meste ut av dagen sin spurte eg han om han ville gå framfor meg, han hadde trass alt berre ein vare.

Han svarte, «Neida, eg har god tid».

Å lære seg å «søve» i bileN

Eg tenkte å bli journalist, men jobbar i forlag er vanskeleg å få, journalistikk kunne vore vegen inn. Utdanninga var ved vegs ende, og eg starta i ein ny karriere utan tidlegare erfaring. Vegen til Førde har vore lang, i alle fall i leasingkilometer, og dette er ruta eg har tatt.

Pakk med ei utdanning frå NTNU i bagasjen og køyr sørover til Sunnmøre, turen startar her. Jobb i ei lokalavis, så fleire lokalaviser, men berre frilans og vikariat. Invester i ein Toyota som ikkje passar høgda di, prisen er viktigare på Sunnmøre. Å køyre på oppdrag med fast buplass er ikkje å anbefale, avstandane kan vere større enn du trur. Når du har kryssa fylkesgrensa på oppdrag, innser du at tur-retur blir for langt på éin dag. Parker i eit skogholt, legg ned bakseta, og lag ei pute av genseren din. Den første fylkesgrensa er det vanskelegaste partiet, etter denne kjem det fleire raskt på.

Etter 40 netter fekk eg nok, halvtanna år som vikar- og frilansjournalist tærer på. Fridomen var ikkje så lokkande lenger, usikkerheita tok overhand. Ei natt i bilen lengta eg til eit kontor. Åtte til fire, lunsjpausar med matprat, ei seng å «søve» i.

Seks månadar seinare sit eg i Førde. 0815–1545 er bra nok, men senga eg kjem til på slutten av dagen, er framleis for liten. Prisen er visst viktig i Sunnfjord også.